Բացուող դռներ, զարնուող դռներ

Կարգ մը շաբաթներ հայկական լուրերը Ֆէյտոյի վոտեվիլի մը կը նմանին։ Դուռ մը կը բացուի ձախին, ուրիշ մը կը զարնուի աջին, մէկը պահարանէն դուրս կ՚ելլէ։ 9-էն 14 Նոյեմբեր ամէն ինչ ցուցակագրեցի՝ Մարգարա, Մոսկուա, Տուպլին։ Եւ դուռ մը, որ երբեք պէտք չէր փակ մնար։

Նախ՝ ամէնէն նշանաւորը, որուն կը սպասենք 1993-էն ի վեր։ Երեքշաբթի Թուրքիոյ փոխադրութեան նախարարը յայտարարեց, թէ ամէն ինչ պատրաստ է Մարգարա–Ալիճան անցակէտը եւ երկաթուղային անցքը բանալու համար։ Հայկական կողմէն՝ Մարգարան արդէն վերանորոգուած է։ Ուրեմն մուտքը վերաներկուեցաւ, ոտնաքսիչը դրուեցաւ, զանգակը ստուգուեցաւ։ Կը պակսի միայն մէկը, որ բանալին դարձնէ։

Չորեքշաբթի, Անթալիայի մէջ, Նիկոլ Փաշինեան եւ Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողան ըսին, թէ կ՚ուզեն բնականոնացումը «մինչեւ վերջ» տանիլ։ Ուրբաթ, Տուպլինի մէջ, Փաշինեան ճշդեց, թէ երկու երկիրները «շատ մօտ են վերջին հանգրուանին»՝ դիւանագիտական յարաբերութիւններ եւ ամբողջովին բաց սահման։ Թրքական կողմէն Կարս–Գիւմրի երկաթուղիին շինարարութիւնը կը յառաջանայ մինչեւ սահման։

Հայաստանի մէջ շատ լսած եմ հանգրուաններու մասին, որոնք վերջինը պիտի ըլլային։ Այնքա՛ն, որ ինքզինքիս կը հարցնեմ՝ արդեօք դիւանագիտութեան մէջ «վերջին հանգրուանը» ինքնին չափի միաւոր մը չէ՞, տեղ մը լուսատարիին եւ «ձեզի կը հեռաձայնենք»-ին միջեւ։ Բայց պատրաստ սահմանային կէտեր եւ յառաջացող երկաթագիծեր արդէն միայն ճարտասանութիւն չեն։ Պեթոն են։

Ընտանիքս այդ հողերը լքեց 1915-ին՝ ոտքով, առանց պայուսակի եւ առանց վերադարձի։ Դար մը ետք, այս սահմանէն ո՛չ մոռացում կը սպասեմ, ո՛չ ալ վրէժ։ Կը սպասեմ միայն, որ օր մը կարենանք Գիւմրիէն Կարս շոգեկառք նստիլ, ինչպէս ուրիշ տեղեր շոգեկառք կը նստինք՝ տոմսով մը, ճամպրուկով մը եւ պատուհանէն դուրս նայելու իրաւունքով։ Այդ օրը դարձուող էջ մը պիտի չըլլայ։ Դուռ մը պիտի ըլլայ, որմէ վերջապէս կանգուն պիտի անցնինք։

Մինչ դուռ մը կը ճռնչէ արեւմուտքը, ուրիշ մը կը գոցուի հիւսիսը։ Չորեքշաբթի, Մոսկուայի մէջ, ՀԱՊԿ-ը Հայաստանը զրկեց քուէարկելու իրաւունքէն. Երեւան 2024-էն ի վեր իր անդամավճարները չի վճարեր։ Սրահին մէջ հայկական պատուիրակութիւն չկար։ Ուրեմն խօսքը առին մէկէ մը, որ չէր եկած զայն առնելու։ Հայաստանը վտարուած չէ՝ անդամատոմս ունի, բայց քուէաթերթիկ՝ ո՛չ։ Յաջորդ օր Մինսք զայն «կեղծ դաշնակից» կոչեց։ Երբ դաշինքի մը մէջ կը սկսին իրար «կեղծ» կոչել, տարեվերջի ընթրիքը լարուած կը խոստանայ ըլլալ։

Հինգշաբթի, Տուպլինի մէջ, Փաշինեան եւ Իլհամ Ալիեւ հրապարակեցին համատեղ հաղորդագրութիւն մը՝ բառ առ բառ նոյնը. TRIPP ճամբան, մէկ տարուան մէջ Ատրպէյճանի ճամբով Հայաստան հասած 105 000 թոն ապրանք, ապագայ ելեկտրական փոխկապակցում մը։ Երեւան եւ Պաքու համաձայն՝ մինչեւ վերջին ստորակէտը. քանի մը տարի առաջ զայն Ապրիլեան կատակ պիտի կարծէինք։ Խաղաղութեան պայմանագիրը տակաւին ստորագրուած չէ։ Բայց հոս դուռը այլեւս պատով գոցուած չէ։

Նոյն օրը Եւրոպան դուռը լայն բաց կը պահէր. քանի մը երկիրներ, որոնց շարքին՝ Ֆրանսան, եւ Միութեան ղեկավարները դատապարտեցին Ռուսիոյ «աննախընթաց» ճնշումները հայկական արտածումներուն վրայ։ Եւ Հայաստանը, շատ քաղաքավարութեամբ, չստորագրեց Փարիզի նախաձեռնած եւրոպական անվտանգութեան մասին յայտարարութիւնը, զոր ստորագրեցին շուրջ քառասուն երկիրներ, որոնց շարքին՝ Վրաստանն ու Մոլտովան։ Առանց բացատրութեան։ Յաջորդ օր Փաշինեան Հայաստանը տեսաւ Եւրոպական Միութեան մէջ՝ քսան տարուան ընթացքին, եւ յայտարարեց Դեկտեմբերին Ռուսիա երեք այցելութիւն։ Մէկ ոտքը՝ Պրիւքսէլի սեմին, միւսը՝ Մոսկուայի ոտնաքսիչին վրայ. ինք ասիկա «հաւասարակշռուած» քաղաքականութիւն կը կոչէ։ Իրեն պիտի չվերագրեմ պատճառներ, զորս ինք չէ տուած։ Բայց լռութիւնն ալ կը բացատրուի։

Ես ո՛չ Պրիւքսէլ եմ, ո՛չ Մոսկուա, եւ Barev World ճամբար ընտրելու պէտք չունի։ Շուրջս՝ թէ՛ Հայաստանի, թէ՛ Ֆրանսայի մէջ, ամէնէն շատ յոգնութիւն կը լսեմ՝ փոքր երկրի մը յոգնութիւնը, որմէ ամէն գագաթնաժողովի կը պահանջուի իր դուռը ընտրել։ Ոմանք ասոր մէջ զգուշութիւն կը տեսնեն, ուրիշներ՝ երկդիմութիւն։ Թող դիւանագէտները վճռեն։ Միակ փափաքս այն է, որ ընտրուած դրան ետին ըլլան աւելի լաւ ապրող հայեր։ Մինչ այդ, կ՚ընենք ինչպէս տան մէջ՝ միշտ ազատ աթոռ մը կը պահենք անսպասելի հիւրին համար։

Կայ նաեւ դուռ մը, որուն մասին չենք կատակեր։ Երեքշաբթի, Նուպարաշէնի բանտին մէջ մահացաւ 46-ամեայ Արսէն Գէորգեան, որ Ստեփանաւանի տեղական ընտրութիւններուն «Ուժեղ Հայաստան»-ի ցուցակը կը գլխաւորէր։ 21 Հոկտեմբերէն ի վեր նախնական կալանքի տակ էր՝ ընտրակաշառքի մեղադրանքով. ան կը մերժէր մեղադրանքը եւ դատուած չէր։ Քննութիւն բացուած է, եւ զինք կալանաւորած դատաւորը քաշուած է գործէն։ Ընտանիքին փաստաբանները կ՚ըսեն, թէ շտապօգնութիւնը շատ ուշ կանչուեցաւ։ Քրէակատարողական ծառայութիւնը կը պնդէ, թէ «ամէն ինչ ըրած է»։ Տակաւին ո՛չ ոք գիտէ, թէ ո՛վ իրաւունք ունի։ Բայց անմեղ ենթադրուող մարդ մը մահացաւ պետութեան հսկողութեան տակ, եւ քննութիւնը պէտք է անթերի ըլլայ։ Եւրոպայի դուռը բախող երկիր մը նաեւ ասով կը դատուի։

Բարեբախտաբար, ոմանք չեն սպասեր, որ իրենց դուռ բանան։ Ուրբաթ Barev World հրապարակեց իր առաջին հարցազրոյցը. մենք ալ այս շաբաթ դուռ մը բացինք, ներկը տակաւին թարմ է։ Նիքոլա Անսըլէն, Հայաստանի ռեգբիի հաւաքականին հետ երկու անգամ Եւրոպայի ախոյեան, կը համանախագահէ ֆետերասիոն մը, որ երկու տարի առաջ զերոյէն վերսկսաւ՝ ո՛չ դաշտ, ո՛չ մէկ արձանագրուած խաղացող։ Ան ինծի պատմեց իր մեծ մօր մօր մասին, որ ցեղասպանութենէն վերապրած էր եւ Մարսէյլ հասնելէ առաջ անցած էր Հալէպի ճամբարներէն։ Մեր ընտանիքները զիրար չեն ճանչնար, բայց անոնց պատմութիւնները իրարու կը նմանին։ Իրենը, դար մը ետք, կը հասնի Հայաստանի մէջ ռեգբին յայտնաբերող երեխաներու։ Ռեգբիի մէջ դուռ չեն զարներ. կը հրեն՝ խառնամբոխին մէջ։

Նոյն օրը, Պուտափեշթի մէջ, Հայկ Մարտիրոսեան յաղթեց աշխարհի առաջին դիրքը գրաւող Մագնուս Քարլսընին։ 41 քայլով։ Զգալիօրէն նուազ, քան կեանքիս ընթացքին լսած «վերջին հանգրուաններուս» թիւը։

Այսքան դռներ՝ մէկ շաբաթուան մէջ։ Ոմանք կը բացուին, ուրիշներ կը զարնուին, մէկը ժամանակին չբացուեցաւ։ Եթէ դէպք մը ձեզ ցնցեց, եւ մենք զայն վրիպեցուցինք, գրեցէ՛ք մեզի։ Մեր դուռը բաց կը մնայ՝ առանց անդամավճարի եւ առանց 25-րդ յօդուածի։

— Նիլս Մինաքեան

Barev World-ի հիմնադիր եւ հրատարակութեան տնօրէն