Հայկական խոհանոցը. հիմնական ճաշատեսակները

Լաւաշը՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ժառանգութեան ցանկին մէջ

Լաւաշը շատ բարակ հաց է՝ ալիւրէ եւ ջուրէ։ Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի, կիներու փոքր խումբեր խմորը կը բանան եւ կը զարնեն կաւէ կոնաձեւ թոնիրին պատին, ուր հացը 30-էն 60 երկվայրկեանի մէջ կը թխուի։

Չորցուած լաւաշը մինչեւ վեց ամիս կը պահուի։ Ան գրեթէ ամէն ճաշի հետ կը մատուցուի, իսկ հարսանիքին նորապսակներուն ուսերուն վրայ կը դրուի։

2014-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն Հայաստանի մէջ լաւաշի պատրաստութիւնն ու իմաստը արձանագրեց ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ Նոյն հացը կայ դրացի ժողովուրդներուն քով ալ, եւ այս արձանագրութիւնը չի նշանակեր, թէ ան միայն Հայաստանինն է։

Տոլման՝ լցոնուած խաղողի տերեւներ

Տոլման աղացած միսէ, բրինձէ եւ կանաչեղէնէ լցոն մըն է՝ փաթթուած խաղողի տերեւներու մէջ։ Կը պատրաստուի նաեւ կաղամբի տերեւներով կամ բանջարեղէններով՝ սմբուկ, պղպեղ, լոլիկ։

Պահքի ատեն կը պատրաստեն առանց միսի տոլմա՝ պասուց տոլման, լոբիով կամ ոսպով։ Հայաստանի մէջ ամէն տարի տոլմայի փառատօն մը տեղի կ՚ունենայ։

Խորովածը՝ տօնական օրերու ճաշը

Խորովածը հայկական կրակի վրայ եփուած միսն է. միսի կտորներ, մեծ մասամբ խոզի, բայց նաեւ գառի, երկար շամփուրներու վրայ կը խորովուին մանղալին կրակին վրայ՝ առանց ցանցի։

Կը խորովեն նաեւ սմբուկ, լոլիկ եւ պղպեղ։ Խորովածը տօներու եւ բարեկամական հաւաքներու ճաշն է. ամէն տարի Լոռիի մարզի Ախթալա քաղաքին մէջ խորովածի փառատօն կը կազմակերպուի։

Խաշը՝ ձմեռուան առաւօտներու ապուրը

Խաշը կովու ոտքերէ երկար ժամեր եփուած արգանակ է։ Զայն կ՚ուտեն ձմեռը, առաւօտ կանուխ, բարեկամներով, ծեծուած սխտորով, աղով եւ արգանակին մէջ փշրուած չոր լաւաշով։

Խաշը կենացներով ընկերային սեղան մըն է, եւ յաճախ կը ներկայացուի որպէս դարման խնճոյքէն ետք։

Ղափաման՝ տօնական լցոնուած դդումը

Ղափաման պարպուած դդում մըն է, լեցուած բրինձով, չոր պտուղներով (ծիրան, չամիչ, սալոր), ընկոյզով եւ մեղրով, ապա թխուած փուռին մէջ։

Կը մատուցուի աշնան՝ բերքը տօնելու համար, եւ մեծ տօներուն՝ Նոր տարի, Ծնունդ, Զատիկ, հարսանիք։ Անոր նուիրուած է նոյնիսկ ժողովրդական երգ մը՝ «Հէյ ջան ղափամա»։

Գաթան՝ քաղցր հացը

Գաթան քաղցր հաց է, յաճախ կլոր, լեցուած խորիզով՝ ալիւրի, կարագի եւ շաքարի խառնուրդով։ Ան շրջաններու համաձայն բազմաթիւ տարբերակներ ունի։

Գաթան կապուած է Երեւանի մօտ գտնուող Գեղարդի վանքին հետ, ուր այցելուներուն զարդարուած գաթաներ կը ծախուին։

Գինի եւ քոնեակ

Վայոց Ձորի մարզին մէջ, Արենի-1 քարայրին մէջ, հնագէտներ գտան գինեգործական կայան մը (գիւտը յայտարարուեցաւ 2011-ին), որ կը թուագրուի մեր թուականէն առաջ մօտաւորապէս 4100-4000 թուականներուն. անիկա մինչեւ այսօր ծանօթ ամենահինն է։ Արենի գիւղը ամէն աշուն գինիի տօն կը կազմակերպէ։

Հայկական քոնեակը ծնաւ 1887-ին, երբ վաճառական Ներսէս Թաիրեան Երեւանի մէջ թորարան մը բացաւ։ Այդ ձեռնարկութիւնը՝ Երեւանի քոնեակի գործարանը, «Արարատ» ապրանքանիշը կ՚արտադրէ. 1999-էն ի վեր ան կը պատկանի ֆրանսական Փեռնօ Ռիքար խումբին։

Կարդացէք նաեւ

Հայկական ճաշարաններու, արտադրութիւններու եւ խոհարարներու լուրեր՝ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ.

• «Խոհանոց եւ ճաշարաններ» բաժինը
• Հայկական Ծնունդ. ինչո՞ւ 6 Յունուարին
• Ճամբորդել Հայաստան