Ֆրանսայի հայերը. պատմութիւն եւ յիշատակելի վայրեր

Ցեղասպանութենէն ետք՝ գալուստ Մարսէյլէն

1922-ի Նոյեմբերին «Թուրվիլ» նաւը Մարսէյլ իջեցուց առաջին 400 հայ գաղթականները։ Ըստ Գաղթի պատմութեան ազգային թանգարանին, 1922-էն 1924 մօտաւորապէս 58 000 հայ գաղթական Մարսէյլէն հասաւ Ֆրանսա։

Շատեր անցան Մարսէյլի հիւսիսային թաղերուն մէջ գտնուող Օտտօ կայանէն, ուր 1922-էն 1927 արձանագրուեցան 5541 գաղթականներ։ 1924-ի Մայիսէն սկսեալ՝ քաղաքացիութիւն չունեցող հայերը կրնային ստանալ Նանսէնեան անցագիրը, զոր Ազգերու Լիգան ստեղծած էր գաղթականներուն համար։

Ապա անոնք հաստատուեցան հոն, ուր աշխատանք կար՝ Մարսէյլ, Ռոնի հովիտը (Լիոն, Տեսին, Վալանս), Փարիզի շրջակայքը (Ալֆորվիլ, Իսի-լէ-Մուլինօ) եւ Կապոյտ ծովափը։ Աւելի ուշ ուրիշ հայեր ալ եկան, մանաւանդ Լիբանանէն՝ 1970-ական թուականներուն։

Եկեղեցիներ ամբողջ Ֆրանսայի մէջ

Ամէնէն հինը Փարիզի Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ մայր տաճարն է, Ժան-Կուժոն փողոցին վրայ, կառուցուած 1902-1904-ին՝ բարերար Ալեքսանդր Մանթաշեանցի միջոցներով։ Ապա գաղթականները կառուցեցին իրենց եկեղեցիները՝ Մարսէյլի (1928 եւ 1931), Նիսի (1928), Ալֆորվիլի (1930), ապա Լիոնի (1963), Իսի-լէ-Մուլինոյի (1975) եւ Վալանսի (1992) մէջ։

Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Ֆրանսայի թեմը ստեղծուեցաւ 2006-ին։ Կան նաեւ հայ կաթողիկէ եւ աւետարանական համայնքներ։

Ցեղասպանութեան յիշատակը

Լիոնի մօտ Տեսինի յուշարձանը, բացուած 1972-ին, Ֆրանսայի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած առաջին հանրային յուշարձանն է։

29 Յունուար 2001-ի օրէնքը կը յայտարարէ. «Ֆրանսան հրապարակաւ կը ճանչնայ 1915-ի Հայոց ցեղասպանութիւնը»։ 10 Ապրիլ 2019-ի հրամանագիրով՝ 24 Ապրիլը Հայոց ցեղասպանութեան ոգեկոչման ազգային օրն է։

21 Փետրուար 2024-ին Միսաք Մանուշեան՝ 1944-ին նացիներուն կողմէ գնդակահարուած հայ դիմադրական մարտիկը, եւ իր կինը՝ Մելինէ, ամփոփուեցան Փանթէոնի մէջ։

Յիշատակելի վայրեր

• Հայ ուսանողներու տունը Փարիզի Միջազգային համալսարանական քաղաքին մէջ, բացուած 1930-ին՝ Պօղոս Նուպարի նուիրատուութեամբ։
• Վալանսի Հայկական ժառանգութեան կեդրոնը, նուիրուած հայերու պատմութեան եւ յիշողութեան։
• Տեսինի յուշարձանը եւ 24 Ապրիլ 1915 փողոցը, որ այդ անունը ստացաւ 1965-ին։

Քաղաք առ քաղաք

Հայերու պատմութիւնը, յիշատակելի վայրերը եւ լուրերը Ֆրանսայի եօթը քաղաքներուն մէջ.

• Փարիզ եւ Իլ-տը-Ֆրանս
• Լիոն եւ Տեսին
• Մարսէյ
• Վալանս
• Ալֆորվիլ
• Իսի-լէ-Մուլինօ
• Նիս