Երեւան. ուղեցոյց՝ Հայաստանի մայրաքաղաքին

Էականը

Երեւանը ունի աւելի քան մէկ միլիոն բնակիչ, այսինքն՝ Հայաստանի բնակչութեան մէկ երրորդէն աւելին։ Ան երկրին քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոնն է։ Քաղաքը կը տարածուի Հրազդան գետի ափերուն, Արարատեան դաշտին եզրին։

Պայծառ օրերուն քաղաքին գրեթէ ամէն կէտէն կ՚երեւի Արարատ լեռը՝ իր երկու ձիւնածածկ գագաթներով։ Լեռը, հայերուն ազգային խորհրդանիշը, սահմանին միւս կողմն է, Թուրքիոյ մէջ։

Երեւանը բաժնուած է տասներկու վարչական շրջաններու։ Կեդրոնը դիւրաւ կարելի է պտըտիլ ոտքով՝ Հանրապետութեան հրապարակին եւ Օփերային շուրջ։

Էրեբունի բերդէն մինչեւ արդի քաղաքը

Քրիստոսէ առաջ 782-ին Ուրարտուի Արգիշտի Ա. թագաւորը ներկայ քաղաքին հարաւ-արեւելեան բլուրներէն մէկուն վրայ կառուցել տուաւ Էրեբունի բերդը։ Ատիկա Երեւանի ծննդեան թուականն է, ինչ որ զայն կը դարձնէ աշխարհի առանց ընդհատումի բնակուած ամէնէն հին քաղաքներէն մէկը։

1918-ին Երեւանը դարձաւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան, ապա Խորհրդային Հայաստանի մայրաքաղաքը։ 1924-ին իշխանութիւնները հաստատեցին ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանի ընդհանուր յատակագիծը։ Ան ծրագրեց կեդրոնի մը շուրջ օղակներով քաղաք մը՝ կառուցուած տուֆով, վարդագոյն եւ դեղնաւուն երանգներով հրաբխային քարով։ Անկէ է «վարդագոյն քաղաք» մականունը։

1988-ին Ղարաբաղեան շարժման զանգուածային հանրահաւաքները տեղի ունեցան Թատերական հրապարակին վրայ, այսօրուան Ազատութեան հրապարակին, Օփերային քով։ 1991-ին Երեւանը դարձաւ անկախ Հայաստանի մայրաքաղաքը։

Տեսարժան վայրեր

• Հանրապետութեան հրապարակը՝ քաղաքին սիրտը, Թամանեանի նախագիծով, տուֆէ պաշտօնական շէնքերով շրջապատուած։
• Կասկադը՝ քաղաքին հիւսիսը բարձրացող հսկայ սանդուխ մը։ Հոն կը գտնուի Գաֆէսճեան արուեստի կեդրոնը, իսկ անոր գագաթէն կը բացուի Երեւանի եւ Արարատի ամէնէն գեղեցիկ տեսարաններէն մէկը։
• Օփերան՝ Թամանեանի միւս գործը, մեծ պարտէզի մը մէջտեղը։
• Մատենադարանը՝ հին ձեռագիրներու հիմնարկը, որ կը պահէ աշխարհի ձեռագիրներու ամէնէն մեծ հաւաքածոներէն մէկը։ Անոր մուտքին կը կանգնի հայոց այբուբենի ստեղծիչ Մեսրոպ Մաշտոցի արձանը։
• Ծիծեռնակաբերդը՝ Հայոց ցեղասպանութեան յուշահամալիրը, կառուցուած բլուրի մը վրայ 1967-ին, եւ անոր թանգարանը։
• Էրեբունի բերդը եւ անոր թանգարանը՝ քաղաքին ծննդավայրը։
• Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր տաճարը՝ աշխարհի ամէնէն մեծ հայկական եկեղեցին, օծուած 2001-ին՝ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան 1700-ամեակին առիթով։
• Կապոյտ մզկիթը՝ կառուցուած ԺԸ. դարուն, երկրին միակ գործող մզկիթը։
• Վերնիսաժը՝ բացօթեայ շուկայ մը, ծնած 1980-ականներու վերջաւորութեան, ուր կը գտնուին գորգեր, փայտէ քանդակներ եւ ձեռային աշխատանքներ։

Հասնիլ եւ տեղաշարժիլ

Զուարթնոց միջազգային օդակայանը՝ երկրին գլխաւորը, Երեւանէն մօտաւորապէս տասնհինգ քիլոմեթր արեւմուտք կը գտնուի։

Երեւանի ստորգետնեայ երկաթուղին բացուեցաւ 7 Մարտ 1981-ին։ Ան ունի մէկ գիծ՝ 13,4 քմ երկարութեամբ, եւ տասը կայան։ Ցանցը կ՚ամբողջացնեն հանրակառքեր, փոքր հանրակառքեր եւ թաքսիներ։ Քաղաքը կը պատրաստուի գնելու 170 ելեկտրական հանրակառք։

Հայաստանը ամբողջ տարին UTC+4 ժամով կ՚ապրի. Երեւանը ձմեռը Փարիզէն երեք ժամ առաջ է, ամառը՝ երկու ժամ։

Կլիման. տաք ամառներ, ցուրտ ձմեռներ

Երեւանը ունի չոր ցամաքային կլիմայ։ Ամառները տաք ու արեւոտ են, երբեմն 40 աստիճանէն աւելի ջերմաստիճաններով։ Ձմեռները ցուրտ են՝ ձիւնով եւ սառնամանիքով։ Ամբողջ տարին քիչ անձրեւ կու գայ։

Գարունն ու աշունը ամէնէն մեղմ եղանակներն են՝ քաղաքը եւ շրջակայքը ոտքով պտըտելու համար։

Երեւանի շրջակայքը

Մայրաքաղաքէն մէկ օրուան մէջ կարելի է այցելել քանի մը մեծ վայրեր։ Արեւմուտքը, Էջմիածին քաղաքին մէջ, կը գտնուի Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ մայր տաճարը, որուն առաջին շինութիւնը կը թուագրուի Դ. դարու սկիզբով։ Մօտակայ Զուարթնոց տաճարի աւերակներուն հետ՝ ան 2000-էն ի վեր ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ է։

Արեւելքը՝ Գառնիի հնադարեան տաճարը, մօտաւորապէս երեսուն քիլոմեթր հեռու, եւ Գեղարդի վանքը, մասամբ ժայռին մէջ փորուած, համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ՝ 2000-էն ի վեր։ Հարաւը՝ Խոր Վիրապի վանքը, Արարատին դիմաց։

Հիւրընկալ մայրաքաղաք

ՅՈՒՆԵՍՔՕ Երեւանը 2012-ի գիրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակեց։ Այդ տարին կը զուգադիպէր հայ տպագրութեան 500-ամեակին. հայերէն առաջին գիրքը տպուած է Վենետիկ, 1512-ին։

Քաղաքը կը հիւրընկալէ նաեւ մեծ միջազգային համաժողովներ։ 2026-ի Հոկտեմբերին հոն գումարուեցաւ COP17-ը՝ կենսաբազմազանութեան մասին ՄԱԿ-ի համաժողովը, որ աւարտեցաւ 31 Հոկտեմբերին. մօտ 200 երկիրներ ընդունեցին անոր հիմնական փաստաթուղթերը։

Գործնական տեղեկութիւններ

• Դրամ՝ հայկական դրամ (AMD)։
• Պաշտօնական լեզու՝ հայերէնը, իր սեփական այբուբենով։
• Ժամ՝ UTC+4 ամբողջ տարին, այսինքն ձմեռը Փարիզէն 3 ժամ, ամառը՝ 2 ժամ առաջ։
• Շտապ օգնութիւն՝ 112 կամ 911. մուտքի եւ ապահովութեան կանոնները մեր «Ճամբորդել Հայաստան» բացատրութեան մէջ են։

Աւելին գիտնալու համար

Մեր ուղեցոյցները եւ Երեւանի լուրերը՝

• Ճամբորդել Հայաստան. մուտքի պայմաններ, ժամ, դրամ, ապահովութիւն
• Հայկական խոհանոցը. հիմնական ճաշատեսակները
• Հայոց ցեղասպանութիւն. էականը՝ գիտնալու համար
• Երեւան կը պատրաստուի 170 ելեկտրական հանրակառք գնելու եւ կը բացառէ մարզերէն եկող վարորդներու մուտքի արգելքը
• Զբօսաշրջութիւն. Հայաստան 2 միլիոնէ աւելի այցելութիւն ունեցաւ 2026-ի Յունուար-Հոկտեմբերին, Հոկտեմբերին՝ 34 տոկոս աճ
• Երեւանի մէջ բացուած է անիմացիայի եւ ծաղրանկարի 18-րդ ReA փառատօնը