Նոր Սահմանադրութիւն. նախագիծը պիտի հրապարակուի 23 Նոյեմբերին, Փաշինեան կ՚ուզէ էջ դարձնել «Արեւմտեան Հայաստան»-ի հարցին
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Հայաստանի նոր Սահմանադրութեան նախագիծը պիտի հրապարակուի երկուշաբթի, 23 Նոյեմբերին։ Նիկոլ Փաշինեան այս մասին յայտարարեց ուրբաթ, 20 Նոյեմբերին, Ազգային ժողովին մէջ. Արդարադատութեան նախարարութիւնը պիտի հրապարակէ տեքստը, իսկ վարչապետը պիտի դիմէ ժողովուրդին։ Ան նաեւ կրկնեց ընդդիմութեան ուղղուած իր առաջարկը։ Եթէ ընդդիմութիւնը ապահովէ հանրաքուէ նշանակելու համար իր մեծամասնութեան պակսող վեց ձայները, ան կը խոստանայ հրաժարիլ մէկ շաբթուան ընթացքին, եթէ «ոչ»-ը յաղթէ, եւ այլեւս չթեկնածուել վարչապետի պաշտօնին, եթէ «այո»-ն յաղթէ։ Նախորդ օրը, կառավարութեան նիստին, ան մատնանշած էր բանավէճին գլխաւոր հարցը՝ 1990-ի Անկախութեան հռչակագրին ակնարկութիւնը, ուր կը յիշուին «Արեւմտեան Հայաստան»-ը եւ Լեռնային Ղարաբաղի հետ վերամիաւորումը։ «Արեւմտեան Հայաստանի պատասխանը Արեւելեան Թուրքիան եւ Արեւմտեան Ատրպէյճանն է», ըսաւ ան։
Ուրբաթ օր, երեսփոխաններուն առջեւ, Նիկոլ Փաշինեան կարճ խօսեցաւ ժամանակացոյցին մասին։ «Երկուշաբթի Արդարադատութեան նախարարութիւնը պիտի հրապարակէ նոր Սահմանադրութեան նախագիծը, եւ ես պիտի դիմեմ ժողովուրդին», ըսաւ ան։ Տեքստը կը մնայ նախնական, եւ հանրային քննարկումէն ետք կրնայ փոխուիլ։
Նոր Սահմանադրութիւնը հանրաքուէի դնելու համար Ազգային ժողովին մէջ ձայներու երկու երրորդը պէտք է։ Իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը զայն չունի. վեց երեսփոխան կը պակսի։
Կրկնուած եւ ճշդուած առաջարկ
Ուստի վարչապետը կրկնեց 18 Նոյեմբերի իր առաջարկը՝ զայն ճշդելով։ Եթէ ընտրողները մերժեն տեքստը, ան պիտի հեռանայ պաշտօնէն պաշտօնական արդիւնքներու յայտարարութենէն ետք մէկ շաբթուան ընթացքին։ Եթէ հաւանութիւն տան, ան յաջորդ ընտրութիւններուն՝ «հերթական թէ արտահերթ», վարչապետի պաշտօնին պիտի չթեկնածուէ։
Ան պատասխանեց ընդդիմութեան, որ կասկածի տակ կ՚առնէ 2026-ի Յունիսի ընտրութիւններուն օրինականութիւնը եւ կը խօսի ամբողջատիրական շեղումի մասին։ «Ո՞ւր տեսած էք բռնապետութիւն մը, որ ընդդիմութեան հանրաքուէ առաջարկէ վարչապետին հրաժարականին գնով», հարցուց ան։ Անոնց, որոնք կը յիշեցնեն, թէ Սերժ Սարգսեան նման խոստում մը տուած ու 2018-ին զայն դրժած էր, ան պատասխանեց, որ իր քաղաքական վստահելիութիւնը խաղի կը դնէ։
Ընդդիմադիր երկու դաշինքները՝ «Ուժեղ Հայաստան»-ը եւ «Հայաստան»-ը, առաջարկը մերժած էին արդէն չորեքշաբթի։
Անկախութեան հռչակագիրը՝ բանավէճին կեդրոնը
Հինգշաբթի, 19 Նոյեմբերին, կառավարութեան նիստին, Նիկոլ Փաշինեան բացատրած էր, թէ ինչո՛ւ ապագայ Սահմանադրութիւնը այլեւս պէտք չէ ակնարկէ 1990-ի Օգոստոս 23-ի Անկախութեան հռչակագրին, որ կը յիշուի ներկայ տեքստին նախաբանին մէջ։ Փաստաթուղթը կը յիշէ «Արեւմտեան Հայաստան»-ը՝ այսօր Թուրքիոյ արեւելքը գտնուող հողերուն պատմական անունը։ Ան կը յիշէ նաեւ Խորհրդային Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի վերամիաւորման մասին 1989-ի որոշումը։
Անոր կարծիքով՝ այս ակնարկութիւնները երկիրը կը պահեն «հակամարտութեան տրամաբանութեան» մէջ։ «Պէտք է այս իրողութեան դէմ յանդիման կանգնինք», շեշտեց ան։ «Արեւմտեան Ատրպէյճան»-ը Պաքուի կողմէ յառաջ մղուած գաղափար մըն է. Պաքու կը պահանջէ այսօրուան Հայաստանի տարածքին վրայ ժամանակին ապրած ատրպէյճանցիներու վերադարձը։
Ան հարց ուղղեց «Հայաստան» խմբակցութեան, որուն կազմին մէջ է Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը, «Միացեալ Հայաստան»-ի գաղափարին հաւատարմութեան մասին։ «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցութեան ան հարցուց, թէ արդեօք կը պաշտպանէ՞ Ղարաբաղի եւ Ատրպէյճանի հայերուն վերադարձի իրաւունքը՝ զգուշացնելով, որ Պաքու պիտի պատասխանէ 300 հազար ատրպէյճանցիներու հարցով։ Ինք իսկ այս հարցումները «թակարդներ» որակեց։
Վերլուծում
Ժամանակացոյցը կը սեղմուի։ Պաքու 2025-ի Օգոստոսին Ուաշինկթընի մէջ նախաստորագրուած խաղաղութեան պայմանագրին ստորագրութիւնը պայմանաւորած է Հայաստանի Սահմանադրութեան փոփոխութեամբ։ Երեւան կը մերժէ այս մեկնաբանութիւնը եւ բարեփոխումը կը ներկայացնէ իբրեւ ներքին նախաձեռնութիւն։ Սակայն երկու հարցերը այժմ միասին կը յառաջանան. Անվտանգութեան խորհուրդի քարտուղար Ալեն Սիմոնեան կը խօսի բարեփոխումէն ետք «քանի մը օրէն» ստորագրութեան մասին։ Երկուշաբթի հրապարակուելիք տեքստը ցոյց պիտի տայ, թէ ի՛նչ ձեւակերպում պիտի փոխարինէ հռչակագրին ակնարկութիւնը։ Բուն արգելքը խորհրդարանական է. առանց ընդդիմութեան վեց ձայներուն՝ հանրաքուէ չկայ։ Վարչապետը այդ պարագային արդէն յիշած է արտահերթ ընտրութիւններ։
Կարելի հետեւանքներ
Արդարադատութեան նախարարութիւնը նախագիծը կը հրապարակէ երկուշաբթի, 23 Նոյեմբերին, որմէ ետք Նիկոլ Փաշինեան պիտի դիմէ ժողովուրդին։ «Հայաստան» եւ «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցութիւնները պէտք է ըսեն, թէ արդեօք կը պահե՞ն հանրաքուէի իրենց մերժումը։


