Նոր Սահմանադրութիւն․ լարուած նիստ բարեփոխումներու խորհուրդին մէջ, տեքստը պիտի հրապարակուի Նոյեմբերին
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Հայաստանի նոր Սահմանադրութեան նախագիծը պէտք է հրապարակուի այս ամիս, բայց անոր բովանդակութիւնը տակաւին կը բաժնէ զայն քննարկողները։ Ուրբաթ, 13 Նոյեմբերին, Երեւանի մէջ Սահմանադրական բարեփոխումներու խորհուրդը բուռն նիստ մը գումարեց՝ արդարադատութեան նախարար Սրբուհի Գալեանի նախագահութեամբ։ Ըստ «Ազատութիւն»ի՝ խորհուրդի կարգ մը անդամներ, անոնց կարգին՝ Մարդու իրաւունքներու պաշտպան Անահիտ Մանասեան, որոշ փոփոխութիւններ «յետընթաց» համարեցին եւ դէմ արտայայտուեցան տեքստը առանց իրենց դիտողութիւնները նկատի առնելու հրապարակելուն։ Նախարարը պահեց ժամանակացոյցը․ հրապարակումը նախատեսուած է Նոյեմբերին, ապա պիտի սկսի հանրային քննարկումը։ Խորհուրդը քննարկեց նաեւ անկախ մարմինները, վարչապետի պաշտօնավարման ժամկէտներու սահմանափակումը եւ կեղծ լուր տարածող լրատուամիջոցներու արգելքը, որմէ ի վերջոյ հրաժարեցան։ Նախաբանը, ուրկէ պիտի հանուի Անկախութեան հռչակագրին յղումը, տակաւին չէ քննարկուած։
«Կը ստիպէք, որ հրապարակաւ քննադատենք»
Նախարարութիւնը միացուցած է Սահմանադրութեան երկրորդ եւ երրորդ գլուխները։ Անահիտ Մանասեան առարկեց․ եթէ տեքստը այս ձեւով հրապարակուի, իր հաստատութիւնը հրապարակաւ պիտի յայտնէ իր դիրքորոշումը։ «Լուսաւոր Հայաստան» կուսակցութեան ղեկավար Էտմոն Մարուքեան եւս խօսեցաւ յետընթացի մասին։
Բարձրագոյն դատական խորհուրդի անդամ Գարեն Թումանեան վրդովեցաւ։ «Այսինքն՝ հրապարակեցէք, մենք ալ քննադատե՞նք», հարցուց ան նախարարին։ Իրաւաբան Դանիէլ Իոաննիսեան աւելի ուղղակի եղաւ․ «Կը ստիպէք, որ հրապարակաւ քննադատենք»։ Սրբուհի Գալեան պատասխանեց, որ ինք միակ որոշում կայացնողը չէ եւ խորհուրդի դիտողութիւնները պիտի փոխանցէ քաղաքական ղեկավարութեան։ Վէճը տեւեց մօտ մէկուկէս ժամ։
Անկախ մարմիններ եւ ժամկէտներ
Ապա խորհուրդը անցաւ տասներորդ գլուխին՝ անկախ մարմիններուն եւ Մարդու իրաւունքներու պաշտպանին մասին։ Նախագիծը ընդդիմութեան հնարաւորութիւն կու տայ իւրաքանչիւր այդպիսի մարմնի մէջ մէկ անդամ առաջարկելու։ Գարեն Թումանեան դէմ է։ Նախարարին խօսքով՝ խորհրդարանը միշտ կրնայ թեկնածուն չընտրել։
«Հանրապետութիւն» կուսակցութենէն Գրիգոր Առաքելեան առաջարկեց արգիլել կանոնաւորապէս կեղծիք տարածող լրատուամիջոցները։ Դանիէլ Իոաննիսեան եւ իրաւապաշտպան Արթուր Սաքունց հեգնանքով պատասխանեցին։ Նախարարը վերջ դրաւ վէճին․ նման դրոյթ Սահմանադրութեան մէջ տեղ չունի, օրէնքը կրնայ զայն կարգաւորել։
Արթուր Սաքունց կ՚առաջարկէ նաեւ, որ նոյն անձը երկու անգամէն աւելի վարչապետ չըլլայ։ Սրբուհի Գալեանի խօսքով՝ խորհրդարանական համակարգերու մէջ նման օրինակ չկայ։ Սակայն Հունգարիա վերջերս նման սահմանափակում ընդունեց, կը նշէ «Ազատութիւն»ը։
Նախաբանը՝ ամէնէն զգայուն հարցը
Էտմոն Մարուքեանի խօսքով՝ խորհուրդը տակաւին չէ քննարկած նախաբանը։ Ասիկա ամէնէն նուրբ կէտն է։ Իշխանութիւնները յայտարարած են, որ նոր տեքստին մէջ այլեւս յղում պիտի չըլլայ 1990-ի Անկախութեան հռչակագրին, ուր կը յիշուի Լեռնային Ղարաբաղի հետ վերամիաւորումը։ Պաքու ասիկա պայման կը դնէ աւելի քան տարի մը առաջ նախաստորագրուած խաղաղութեան պայմանագիրը ստորագրելու համար։
Խորհրդարանի երկու ընդդիմադիր խմբակցութիւնները կը մերժեն քուէարկել տեքստի մը օգտին, որ, իրենց խօսքով, Պաքուի ճնշումով կը գրուի։ Իսկ առանց ընդդիմութեան առնուազն վեց ձայնի՝ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր»ը չի կրնար հաստատել նախագիծը եւ զայն հանրաքուէի դնել։
Վերլուծում
Նախարարը կ՚ուզէ պահել ժամանակացոյցը։ Խորհուրդին մէկ մասը կ՚ուզէ նախ լսուիլ։ Այս լարուածութիւնը դժուար հանրային քննարկում մը կը գուշակէ։ Իշխանութեան պէտք է ընդդիմութիւնը՝ հանրաքուէի հասնելու համար, իսկ ընդդիմութիւնը առաջին հերթին նախաբանին կը սպասէ։ Մարդու իրաւունքներու պաշտպանին եւ ճանչցուած հասարակական կազմակերպութիւններու քննադատութիւնը եւս կշիռ պիտի ունենայ․ ան կը վերաբերի ազատութիւններուն, ոչ միայն Ղարաբաղին։ Զայն վերընթերցողներուն կողմէ վիճարկուած տեքստ մը հրապարակելը կը նշանակէ քննարկումը սկսիլ պաշտպանողական դիրքէ։
Կարելի հետեւանքներ
Արդարադատութեան նախարարութիւնը պէտք է հրապարակէ նախագիծը Նոյեմբերին։ Մինչ այդ խորհուրդը կրնայ եւս մէկ նիստ գումարել։ Հանրաքուէի թուականը որոշուած չէ։
