Սեւանայ լիճ. Հայաստան վեց ամիս եւս կ՚արգիլէ սիգի ձկնկիթի արտահանումը
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Սեւանայ լիճ, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Սեւանայ ձկնկիթը պիտի մնայ Հայաստանի մէջ։ Կառավարութիւնը 12 Նոյեմբեր, Հինգշաբթի, որոշեց վեց ամիսով արգիլել սիգի ձկնկիթին արտահանումը. սիգը մեծ լիճին ամենաշատ որսացուող ձուկն է։ Միջոցառումը ուժի մէջ պիտի մտնէ 2027-ի Յունուար 2-ին։ Անոր նպատակն է պաշտպանել տեսակին բնական վերարտադրութիւնը։ Առաջին անգամ չէ. արգելքը արդէն քանի մը անգամ երկարաձգուած է։ Ըստ Sputnik Հայաստանի, լիճին մէջ սիգի պաշարները 2019-ի մօտ 2670 թոնէն 2025-ին հասած են շուրջ 3590 թոնի։ Սակայն մասնագէտները կը գնահատեն, որ առողջ լիճ մը կրնայ պարունակել մօտ 10 000 թոն։ Արգելքը կը տարածուի նաեւ Եւրասիական տնտեսական միութեան երկիրներուն, ներառեալ Ռուսիոյ, ուղղուած վաճառքին վրայ։ Ան պէտք է ծանուցուի Եւրասիական տնտեսական յանձնաժողովին։ Սեւանի ձկնորսներուն եւ ճաշարաններու տէրերուն համար շուկան, ուրեմն, կը մնայ տեղական։
Որոշումը ընդունուեցաւ առանց քննարկման՝ կառավարութեան նիստին «չզեկուցուող» հարցերուն շարքին։ Նախագիծը Սեպտեմբերին շրջակայ միջավայրի նախարարութիւնը դրած էր հանրային քննարկման։
Հիւսիսէն եկած ձուկ մը
Սիգը սիգազգիներու ընտանիքէն ձուկ մըն է՝ ալպեան լիճերու լավարէին ազգականը։ Ան Սեւանի բնիկ չէ. լիճ բերուած է 1920-ական թուականներուն՝ հիւսիսային Ռուսիոյ լիճերէն։ Անկէ ի վեր ան դարձած է լիճին գլխաւոր արդիւնաբերական ձուկը, շատ աւելի քան իշխանը՝ Սեւանայ կարմրախայտը, որուն որսը ամբողջովին արգիլուած է եւ որ այժմ կը բուծուի միայն աւազաններու մէջ։
Սիգի մանր եւ բաց գոյնով ձկնկիթը պահանջուած է։ Անոր բարձր գինն էր, որ պատճառ դարձաւ արտահանման առաջին արգելքին, կը յիշեցնէ Sputnik Հայաստանը։ Փաստաթուղթը կը վերաբերի հայկական ծագում ունեցող սիգի ձկնկիթին՝ թարմ, պաղեցուած, սառեցուած կամ պատրաստուած, եւրասիական մաքսային անուանացանկի չորս ծածկագրերով։
Կայուն պաշարներ, բայց հեռու՝ նպատակէն
Որսի հսկողութեան շնորհիւ պաշարները 2019-էն ի վեր կայուն կը մնան՝ որոշ տատանումներով։ Անոնք կարելի կը դարձնեն տարեկան քանի մը հարիւր թոն արդիւնաբերական որս. 2025-ին սահմանաչափը բարձրացուեցաւ մինչեւ մօտ 1120 թոն։ Լաւագոյն նկատուող պաշարը՝ շուրջ 10 000 թոն, պիտի թոյլատրէր տարեկան մօտ 2000 թոն որս։ Այդ մակարդակին մօտենալու համար է, որ ձկնկիթի արտահանումը կը մնայ արգիլուած։
Կան նաեւ այլ կանոններ։ Ամէն տարի ձուադրութեան շրջանին սիգի որսը կ՚արգիլուի, սովորաբար Նոյեմբերի վերջէն մինչեւ Յունուարի վերջ։ 2025-ի Դեկտեմբերէն մինչեւ 2026-ի Փետրուար շրջակայ միջավայրի նախարարութիւնը, «Սեւան» ազգային պարտէզը եւ Կենդանաբանութեան եւ ջրային բնապահպանութեան գիտական կեդրոնը կատարեցին գիտական որս մը՝ հետեւելու ձուկին վերարտադրութեան եւ որոշելու անոր փուլերուն ժամկէտները։
Վերլուծում
Միջոցառումը համեստ է, բայց շատ բան կ՚ըսէ Սեւանի մասին։ Լիճը միաժամանակ ազգային գանձ է, ջուրի պաշար եւ ապրուստի միջոց։ Անոր հարստութիւնները չափազանց շահագործուեցան խորհրդային շրջանին, ապա՝ անկախութեան յաջորդող դժուար տարիներուն։ Ձկնկիթը երկրին մէջ պահելով՝ կը պաշտպանուի զայն տուող ձուկը։ Բայց ձկնորսները կը զրկուին արտասահմանի շահաբեր շուկայէ մը։ Իշխանութիւններուն ընտրութիւնը յստակ է. նախ վերականգնել պաշարը, ապա վաճառել։ Խաղադրոյքը պիտի յաջողի, եթէ քուոթաներն ու ապօրինի որսի դէմ պայքարը հետեւողական ըլլան։
Կարելի հետեւանքներ
Արգելքը պիտի գործէ 2027-ի Յունուար 2-էն մինչեւ Յուլիսի սկիզբը։ Էկոնոմիկայի նախարարութիւնը պէտք է առնուազն երեք օր առաջ տեղեկացնէ Եւրասիական տնտեսական յանձնաժողովին։
