Հայաստան կը մօտենայ եւրոպական գերհամակարգիչներուն. մտադրութեան յայտարարութիւն EuroHPC-ի հետ
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Քիշնեւ, Մոլտովա
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Հայ հետազօտողները թերեւս շուտով կարենան իրենց հաշուարկները կատարել Եւրոպայի ամենազօրաւոր մեքենաներուն վրայ։ Մոլտովայի մայրաքաղաք Քիշնեւի մէջ Հայաստան եւ Եւրոպական յանձնաժողովը փոխանակեցին մտադրութեան յայտարարութիւն մը՝ EuroHPC-ի հետ համագործակցութեան մասին։ EuroHPC եւրոպական համատեղ ձեռնարկութիւնն է, որ կը կառավարէ Միութեան գերհամակարգիչները։ Փաստաթուղթը կը նախատեսէ այն քայլերը, որոնցմով Հայաստան պիտի դառնայ «մասնակից պետութիւն»։ Այդ պարագային անոր համալսարանները, գիտական կեդրոններն ու տեխնոլոգիական ընկերութիւնները պիտի ունենան այդ հաշուողական միջոցներէն օգտուելու կարելիութիւն։ Երկրորդ յայտարարութիւն մը, որ ստորագրուած է նաեւ զարգացման ֆինանսաւորման շուէտական Swedfund հաստատութեան հետ, կը նպատակադրէ աւելի ապահով եւ վստահելի դարձնել Հայաստանի 5G ցանցերը։ Երկու փոխանակումներն ալ տեղի ունեցան Եւրոպական միութեան կապակցութեան օրակարգի հարթակի թուային հարցերու առաջին նախարարական հանդիպման ընթացքին՝ 9 եւ 10 Նոյեմբերին։ Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդիւնաբերութեան եւ արհեստական բանականութեան նախարարութիւնը զանոնք յայտարարեց 12 Նոյեմբերին։
Հայկական կողմէն փաստաթուղթը յանձնեց փոխնախարար Գէորգ Մանթաշեան, իսկ եւրոպական կողմէն՝ Ատրիէն Քիրայ, որ Եւրոպական յանձնաժողովի ընդլայնման ընդհանուր տնօրինութեան մէջ Արեւելեան դրացնութեան եւ Թուրքիոյ գծով տնօրէնն է։ Արարողութեան ներկայ էր նախարար Դաւիթ Թադեւոսեան։ Նախորդ օրը ան հանդիպած էր ընդլայնման հարցերով եւրոպական յանձնակատար Մարթա Քոսի հետ՝ քննարկելու թուային անվտանգութիւնն ու բարձր արդիւնաւէտութեան հաշուարկները։
EuroHPC՝ հաշուողական զօրութիւնը համատեղ օգտագործման
EuroHPC կը միացնէ Եւրոպական միութիւնը, պետութիւններ եւ մասնաւոր գործընկերներ։ Ան կը ֆինանսաւորէ եւ կը շահագործէ քանի մը երկիրներու մէջ տեղադրուած գերհամակարգիչներու ցանց մը, ինչպէս՝ LUMI-ն Ֆինլանտայի, Leonardo-ն Իտալիոյ եւ MareNostrum 5-ը Սպանիոյ մէջ։ Գիտնականները հաշուողական ժամանակ կը ստանան ծրագիրներու մրցոյթներով՝ կլիմայի, բժշկութեան, նիւթերու կամ արհեստական բանականութեան վերաբերող աշխատանքներու համար։
«Մասնակից պետութիւն» մը կը մասնակցի համատեղ ձեռնարկութեան մարմիններուն, եւ անոր խումբերը կրնան դիմել այդ մրցոյթներուն։ Հայկական նախարարութեան համաձայն, յայտարարութիւնը կը բանայ այդ անդամակցութեան ճամբան եւ պէտք է «խորացնէ համագործակցութիւնը եւրոպական նորարարական ցանցերուն հետ»։ Ժամանակացոյց չէ հրապարակուած։ Ելմտական պայմաններն ալ չեն յայտնուած։
Աւելի ապահով 5G ցանցեր՝ Շուէտի հետ
Երկրորդ յայտարարութեան մասնակից են նախարարութիւնը, Եւրոպական յանձնաժողովը եւ Swedfund-ը։ Ան կը նպատակադրէ ամրապնդել Հայաստանի հեռահաղորդակցական ցանցերուն, մասնաւորաբար 5G-ի, «անվտանգութիւնը, կայունութիւնը եւ վստահելիութիւնը»։ Փաստաթուղթը յանձնեցին Գէորգ Մանթաշեան եւ Հայաստանի մէջ Շուէտի դեսպան Եւա Սունտքուիսթ։
Քիշնեւի հանդիպումը համախմբեց Եւրոպական միութեան, Սեւ ծովու շրջանի, Հարաւային Կովկասի, Թուրքիոյ եւ Կեդրոնական Ասիոյ թուային հարցերու նախարարներ։ Օրակարգին վրայ էին Անդրկասպեան միջանցքի երկայնքին թուային կապերը, ապահով ենթակառուցուածքներն ու արհեստական բանականութիւնը։ Զայն կազմակերպած էին Եւրոպական յանձնաժողովը եւ Մոլտովայի տնտեսական զարգացման եւ թուայնացման նախարարութիւնը։
Վերլուծում
Տեխնոլոգիական ոլորտը հայկական տնտեսութեան շարժիչներէն մէկն է։ Եւրոպական գերհամակարգիչներէն օգտուելու կարելիութիւնը անոր պիտի տար գործիք մը, որ իր չափի ոչ մէկ երկիր կրնայ առանձին ունենալ։ Ազդանշանը նաեւ քաղաքական է. Փարիզի հետ ստորագրուած ռազմավարական գործընկերութենէն եւ մուտքի արտօնագիրերու հարցով յառաջընթացէն ետք Պրիւքսել կը բազմապատկէ գործնական համագործակցութիւնը Երեւանի հետ։ Սակայն մտադրութեան յայտարարութիւնը տակաւին անդամակցութիւն չէ։ Ամէն ինչ պիտի կախուի վերջնական համաձայնութենէն, Հայաստանէն պահանջուելիք նպաստէն եւ անոր տարրալուծարաններուն՝ ծրագիրներ պատրաստելու կարողութենէն։
Կարելի հետեւանքներ
Կողմերը այժմ պէտք է սկսին EuroHPC-ին անդամակցելու ընթացակարգը։ 5G-ի ուղղութիւնը պէտք է յանգի Swedfund-ի հետ տեխնիքական եւ ելմտական համագործակցութեան։
