Կապան. Սիւնիքի նախկին մայրաքաղաքին մէջ գտնուած է միջնադարեան պղնձեայ գաւազան մը
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Կապան (Սիւնիք, Հայաստան)
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Հարաւային Հայաստանի մէջ, Կապանի մօտ, գտնուած է պղնձեայ գաւազանագլուխ մը՝ իշխանութեան խորհրդանիշ։ Գիւտը կատարուած է Հին Կապանի հնավայրին մէջ, որ Սիւնիքի թագաւորութեան նախկին մայրաքաղաքն է՝ արքայական միջնաբերդի եւ պալատի տարածքին։ Այդ մասին Երկուշաբթի, 16 Նոյեմբերին յայտնեց Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկը։ Հնագէտները գտան նաեւ մագաղաթեայ ձեռագիրի մը կազմի ճարմանդի մասեր, երկու դրամ, միջնադարեան ապակիի բեկոր եւ երկաթեայ գամեր։ Բացուած է նաեւ տաշուած քարէ վառարան մը, որ հաւանաբար բաղնիքի ջուրը տաքցնելու կը ծառայէր։ Գաւազանը արդէն յանձնուած է Կապանի թանգարանին։ 2024-ին սկսած եւ Սիւնիքի մարզպետարանին կողմէ ֆինանսաւորուած պեղումները յառաջիկայ օրերուն պիտի դադրին ձմրան համար։
Հնավայրը կը գտնուի Սիւնիքի մարզկեդրոն Կապանէն հարաւ, Ողջի գետի աջ ափին։ Ան ամբողջութեամբ ծածկուած է անտառով։ Արշաւախումբը կը ղեկավարէ հնագէտ Գագիկ Սարգսեան։ Այս տարուան աշխատանքները վերսկսած են Հոկտեմբերի կէսին։
Մոռցուած արքայական մայրաքաղաք մը
Հին Կապանը յիշուած է Ե. դարէն։ Ժ. դարուն ան կը դառնայ շրջանին քաղաքական եւ մշակութային կեդրոնը՝ 987-ին հիմնուած Սիւնիքի թագաւորութեան մայրաքաղաքը։ Թագաւորութեան անկումէն ետք քաղաքը լքուած է ու մոռցուած։
Հնավայրը արդէն խորհրդային շրջանին ճանչցուած էր իբրեւ պատմական յուշարձան։ Բայց ըստ Գագիկ Սարգսեանի՝ լայնածաւալ ու համակարգուած պեղումները առաջին անգամ է, որ կը կատարուին։ Մինչեւ այսօր կ՚երեւին պարիսպ մը եւ մօտ չորս մեթր բարձրութեամբ պաշտպանական աշտարակի մը հատուածը։
Բազիլիկ, հնձան եւ բաղնիք
2025-ին հնագէտները պալատի աւելի ուշ շրջանի շինութեան մը տակ բացած էին վաղ միջնադարեան եռանաւ բազիլիկի մը հիմքերը։ Եկեղեցին ունէր պայտաձեւ խորան եւ քարէ սալերով յատակ։ Գտնուած էր նաեւ հնձան մը, որուն քարը պահպանուած է։
Այս տարի հնավայրին եզրին յայտնուեցաւ խնամքով տաշուած քարէ վառարան մը։ Հետազօտողներուն ենթադրութեամբ՝ անով բաղնիքին ջուրը կը տաքցնէին։ Այս հատուածին մէջ հաւանաբար կային բաղնիքներ եւ տնտեսական շինութիւններ։
10 Նոյեմբերին, հողաշերտի մը տակ, խումբը գտաւ երկու դրամ, ապակիի բեկոր մը, նոյն շրջանի երկաթեայ գամեր եւ մեխեր, ինչպէս նաեւ կաւէ ամաններու բեկորներ։
Վերջին խօսքը՝ եղանակին
Այս տարուան աշխատանքները պիտի աւարտին յառաջիկայ օրերուն, յայտնեց Գագիկ Սարգսեան։ Եղանակը արդէն կը խանգարէ պեղումներուն։
Վերլուծում
Գաւազան մը, ձեռագիրի ճարմանդ մը, տաքցուած բաղնիքներ. այս առարկաները կը գծեն միջնադարեան իսկական արքունական կեանք մը՝ Երեւանէն հեռու։ Սիւնիքը սովորաբար կը յիշուի անվտանգութեան կամ TRIPP ճանապարհին առնչութեամբ։ Պեղումները կը յիշեցնեն ուրիշ պատմութիւն մը՝ սեփական իշխանական կեդրոն ունեցող հայկական թագաւորութեան մը պատմութիւնը։ Մարզային ֆինանսաւորումը ցոյց կու տայ նաեւ տեղական հետաքրքրութիւնը ժառանգութեան մը հանդէպ, որ օր մը կրնայ այցելուներ գրաւել։ Սակայն իւրաքանչիւր առարկայի ճշգրիտ թուագրումը պիտի տան միայն վերլուծութիւնները եւ յաջորդ արշաւները։
Կարելի հետեւանքներ
Գաւազանը այժմ կը պահուի Կապանի թանգարանին մէջ։ Պեղումները պիտի շարունակուին յաջորդ արշաւին։


