Փարիզ. Ինալքօն 18-20 Նոյեմբերին կը համախմբէ հայերէնի լեզուաբանները՝ ի յարգանս Հրաչեայ Աճառեանի
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Փարիզ, Ֆրանսա
- Դէպքին թուականը
- Սպասուող դէպք —
Ամփոփում
Արեւելեան լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու ազգային հիմնարկը (Ինալքօ) Չորեքշաբթի, 18 Նոյեմբերէն մինչեւ Ուրբաթ, 20 Նոյեմբեր, Փարիզի մէջ կը հիւրընկալէ հայ լեզուաբանութեան 13-րդ միջազգային գիտաժողովը (ICAL13)։ Անիկա նուիրուած է Հրաչեայ Աճառեանի ծննդեան 150-ամեակին. 1876-ին Պոլիս ծնած, Փարիզի Բարձրագոյն ուսմանց գործնական դպրոցի դոկտոր, Հայաստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի Լեզուի հիմնարկը իր անունը կը կրէ։ Յայտագիրին մէջ են երկու հիմնական դասախօսութիւն, տասնեակներով զեկուցումներ գրաբարի, միջին եւ արդի հայերէնի, անոր բարբառներուն եւ դասաւանդման մասին, ինչպէս նաեւ թուային հայերէնին նուիրուած նիստ մը։ Գիտաժողովը պիտի աւարտի Ֆրանսայի մէջ Հայաստանի դեսպանատան մէջ՝ գիտնականին նուիրուած յարգանքի տուրքով։ Արձանագրութիւնը պարտադիր է։
Հաւաքը հազուադէպ է ու մասնագիտական, բայց շատ բան կ՚ըսէ հայագիտութեան կենսունակութեան մասին։ Երեւանէն, Փարիզէն, Քեմպրիճէն, Վիւրցպուրկէն, Միլանէն, Նափոլիէն, Լոզանէն, Լոս Անճելըսէն կամ Մոսկուայէն եկած հետազօտողներ պիտի ներկայացնեն նոր, վերջերս կատարուած կամ ընթացիկ աշխատանքներ։
Բացումը տեղի պիտի ունենայ Չորեքշաբթի, 18 Նոյեմբերին, ժամը 17-ին, Ինալքոյի Հետազօտութեան տան մէջ՝ Լիլ փողոցը, 7-րդ թաղամասին մէջ։ Արձանագրութիւններու եւ գեղեցիկ գրականութեան ակադեմիայի անդամ Շարլ տը Լամպերթըրի հոն պիտի տայ առաջին դասախօսութիւնը. «Հայերէնի համեմատական քերականութիւն. Մէյէէն մինչեւ այսօր»։
Գաւառի բարբառներէն մինչեւ Սան Ֆրանսիսքոյի ծոց
Հինգշաբթի, 19 եւ Ուրբաթ, 20 Նոյեմբերին նիստերը պիտի կայանան Լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու կեդրոնին մէջ՝ Կրան Մուլէն փողոցը, 13-րդ թաղամասին մէջ։ Նիւթերը գաղափար մը կու տան մարզին լայնքին մասին. անկատարը միջին հայերէնի բնագիրներուն մէջ, Նոր Ջուղայի հայերէնը 1907-ին, պոլսահայերէնի մէջ վկայականութիւնը, Գաւառի բարբառի ձայնաւորները, կամ պոլսական արտասանութեան մը պահպանումը Սան Ֆրանսիսքոյի ծոցի շրջանի հայերուն մօտ։
Ուրբաթ առաւօտ անկախ հետազօտող Հրաչ Մարտիրոսեան երկրորդ դասախօսութիւնը պիտի նուիրէ Աճառեանի ժառանգութեան՝ անոր նուաճումներուն, վերագնահատումներուն եւ անոր բացած հեռանկարներուն։ Կէսօրէ ետք երկու զուգահեռ նիստեր պիտի անդրադառնան բառապաշարին ու անուանագիտութեան, ապա դասաւանդման եւ փոխանցման, մասնաւորապէս՝ արեւմտահայերէնի վկայագրման չափանիշներու առաջարկի մը։
Հայերէնը թուային դարաշրջանին
«Digital Armenian» յատուկ նիստ մը պիտի նշէ Արեւելահայերէնի ազգային կորպուսի քսանամեակը։ Պաստառներ եւ կլոր սեղաններ պիտի ներկայացնեն բնագիրներու ինքնաշխատ ճանաչումը, Աճառեանի բառարանին թուայնացումը, բարբառային կորպուսներ, Արցախահայերու բանաւոր պատմութեան տուեալներու շտեմարան մը, ինչպէս նաեւ հայերէնի եւ մեծ լեզուական մոտելներու կապը։
Յարգանքի տուրք դեսպանատան մէջ
Մասնակիցները Ուրբաթ երեկոյեան պիտի հաւաքուին Ֆրանսայի մէջ Հայաստանի դեսպանատունը՝ Պընուվիլ փողոցը, 16-րդ թաղամասին մէջ։ Դեսպան Արման Խաչատրեանի ողջոյնի խօսքէն ետք երեք ելոյթներ պիտի ներկայացնեն Աճառեանը իր դստեր յուշերուն, իր փարիզեան տարիներուն եւ իր պոլսական հետքերուն ընդմէջէն։ «Հրաչեայ Աճառեանի ժառանգութիւնը այսօր» կլոր սեղանը պիտի եզրափակէ աշխատանքները։
Վերլուծում
Այս գիտաժողովը կը յիշեցնէ, որ Փարիզ կը մնայ հայագիտութեան մայրաքաղաքներէն մէկը, եւ ոչ միայն Սփիւռքին համար։ Աճառեանի ընտրութիւնը պատահական չէ. Պոլիս ծնած, Փարիզ կազմաւորուած, ան իր կեանքը նուիրեց լեզուն եւ անոր բարբառները նկարագրելու։ Յայտագիրը կ՚արտացոլէ այս ժառանգութիւնը՝ տեսանելի տեղ տալով արեւմտահայերէնին, վտանգուած նկատուող Սփիւռքի լեզուին, եւ անոր փոխանցման։ Թուային նիստը ցոյց կու տայ նաեւ տեղաշարժ մը. կորպուսները, ինքնաշխատ ճանաչման գործիքները եւ արհեստական բանականութիւնը կեդրոնական աշխատանքներ կը դառնան սահմանափակ թիւով խօսողներ ունեցող լեզուի մը համար։
Կարելի հետեւանքներ
Գիտաժողովը տեղի կ՚ունենայ 18-20 Նոյեմբեր, Փարիզ, պարտադիր արձանագրութեամբ։ Զեկուցումները կարելի է ներկայացնել հայերէն, անգլերէն կամ ֆրանսերէն։
