Հայաստան–Իրան. ստորագրուեցաւ յուշագիր մը, կազն ու ելեկտրականութիւնը՝ միջկառավարական յանձնաժողովի կեդրոնին
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Հայ-իրանական միջկառավարական յանձնաժողովի 19-րդ նիստը Երեքշաբթի, 10 Նոյեմբերին, Երեւանի մէջ աւարտեցաւ փոխըմբռնման յուշագրի մը ստորագրութեամբ։ Նիստը համանախագահեցին Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորեան եւ Իրանի փոխնախագահ Համիտ Փուրմոհամմատի։ Երկու պատուիրակութիւնները քննեցին ելեկտրաուժի, փոխադրութեան, առեւտուրի, ենթակառոյցներու եւ գործարար կապերու մարզերուն մէջ համատեղ ծրագիրներուն ընթացքը։ «Չկայ որեւէ մարզ, ուր համաձայնութիւններ ձեռք բերուած ու արձանագրուած չըլլան», ըսաւ Մհեր Գրիգորեան՝ յիշելով կազի եւ ելեկտրականութեան մատակարարումը։ Իրանեան կողմէն, Համիտ Փուրմոհամմատի Հայաստանը եւ անոր վարչապետը որակեց «վստահելի»՝ այն ատեն, երբ գերագոյն առաջնորդի խորհրդականներէն մէկը խստօրէն քննադատած էր TRIPP ճամբու ծրագիրը։
Բանակցութիւնները տեւեցին երկու օր՝ 9 եւ 10 Նոյեմբերին։ Յուշագրին ճշգրիտ բովանդակութիւնը չէ հրապարակուած։ Հայաստանի կառավարութեան համաձայն, երկու կողմերը յանձնաժողովը որակեցին արդիւնաւէտ հարթակ մը՝ քաղաքական յանձնառութիւնները գործնական քայլերու վերածելու համար։
Նախորդ նիստին, Թեհրանի մէջ, 2024-ի Փետրուարին, ստորագրուած էին տասնինը փաստաթուղթ եւ յուշագիր։ Այս անգամ յայտարարուեցաւ մէկ փաստաթուղթ, որ ներկայացուեցաւ որպէս ձեռք բերուած համաձայնութիւններուն շրջանակը։
Առաջին տեղը՝ ելեկտրաուժին
Լրագրողներուն առջեւ Մհեր Գրիգորեան թուեց քննարկուած նիւթերը. առեւտուր եւ ելեկտրաուժ, մասնաւորապէս կազի եւ ելեկտրականութեան մատակարարում, ինչպէս նաեւ այդ մարզերուն մէջ ծրագիրներ սկսելու կամ ընդարձակելու կարելիութիւնը։ Օրակարգին վրայ էին նաեւ մշակոյթը եւ ենթակառուցուածքային կապերու զարգացումը։ «Յաջորդ քայլը այս համաձայնութիւններուն գործադրութիւնն ու գործնական իրագործումը ապահովելն է», աւելցուց ան։
Համիտ Փուրմոհամմատի յստակեցուց, որ համատեղ աշխատանքային խումբ մը քննարկած է կազի մարզին մէջ համագործակցութիւնը, ինչպէս նաեւ ելեկտրականութեան, նաւթամթերքի, տիզելի եւ օդանաւային վառելանիւթի մատակարարումը։ Իրանը Հայաստանի միակ հարաւային դրացին է. անոնց ընդհանուր սահմանը կ՚անցնի Սիւնիքէն։
Տարածաշրջանային ճամբաները՝ զգայուն նիւթ
Իր ելոյթին մէջ հայ փոխվարչապետը վստահութիւն յայտնեց, որ տարածաշրջանային հաղորդակցութիւններու ապաշրջափակումը նոր կարելիութիւններ պիտի ստեղծէ տարածաշրջանի երկիրներուն համար։ Հայաստան պատրաստ է զարգացնելու այս կապերը չորս սկզբունքներու հիման վրայ՝ ինքնիշխանութիւն, տարածքային ամբողջականութիւն, իրաւասութիւն եւ փոխադարձութիւն։ Ան ընդգծեց Իրանի աջակցութիւնը հայկական «Խաղաղութեան խաչմերուկ» նախաձեռնութեան։
Թեհրանի մէջ հարցը նուրբ է։ Գերագոյն առաջնորդի աւագ խորհրդական Ալի Աքպար Վելայեթի վերջերս մեղադրած էր Նիկոլ Փաշինեանը՝ Միացեալ Նահանգներու հետ մշակուած TRIPP ճամբով Արեւմուտքէն Հայաստանի կախուածութիւնը աւելցնելու մէջ։ Իրանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը, իր կարգին, կը յայտնէ, թէ Երեւանէն երաշխիքներ ստացած է, մասնաւորապէս ամերիկեան զինուորականներու չտեղակայման մասին։
«Ես տնտեսութեան պատասխանատուն եմ»
Այս տարակարծութիւններուն մասին հարցումին Համիտ Փուրմոհամմատի ակնարկեց արտաքին գործոց նախարարութեան յայտարարութիւնները՝ որպէս պաշտօնական դիրքորոշման միակ արտայայտութիւն։ «Հայաստանը եւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը մեզի համար վստահելի են, եւ մենք կապի մէջ ենք անոնց հետ», ըսաւ ան։ Հայաստանի ինքնիշխանութիւնը Իրանի համար «կարմիր գիծ» կը մնա՞յ հարցումին ան չպատասխանեց. «Ես տնտեսական մարզի պատասխանատուն եմ, քաղաքական հարցերը տուէք քաղաքական գործիչներուն»։
Վերլուծում
Երեւանի համար նիստը կրկնակի նպատակ ունի։ Ապահովել ելեկտրաուժի մատակարարումը հարաւային դրացիէն այն պահուն, երբ Ռուսաստանի հետ առեւտուրը կը բարդանայ։ Եւ հանգստացնել Թեհրանը TRIPP-ի հարցով՝ շարունակ կրկնելով «ինքնիշխանութիւն» եւ «իրաւասութիւն» բառերը։ Իրանեան պատգամը աւելի նրբերանգ է. կառավարութիւնը վստահութիւն ցոյց կու տայ, մինչ գերագոյն առաջնորդի շրջապատին մէկ մասը թշնամական կը մնայ։ Յաջողութիւնը պիտի չափուի գործադրութեամբ։ Յուշագրին մասին մանրամասնութիւններու բացակայութիւնը բաց կը ձգէ ծաւալներու եւ ժամանակացոյցերու հարցը։
Կարելի հետեւանքներ
Երկու կառավարութիւնները այժմ պէտք է գործադրեն արձանագրուած համաձայնութիւնները։ Յուշագրին մանրամասն բովանդակութիւնը չէ հրապարակուած։
