Անթալիա. Փաշինեան եւ Էրտողան կ՚ուզեն հայ-թրքական կարգաւորումը «աւարտին հասցնել»
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Անթալիա, Թուրքիա
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Նիկոլ Փաշինեան եւ Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողան հանդիպեցան Չորեքշաբթի, 11 Նոյեմբերին, Անթալիայի մէջ, COP31-ի ղեկավարներու գագաթնաժողովի շրջանակին մէջ։ Հայաստանի վարչապետի աշխատակազմին համաձայն, երկու ղեկավարները ընդգծեցին Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ կարգաւորման գործընթացը յառաջ մղելու եւ զայն «տրամաբանական աւարտին հասցնելու» կարեւորութիւնը։ Անոնք անդրադարձան արդէն ձեռք բերուած համաձայնութիւններուն, առեւտուրին, Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան եւ հաղորդակցութիւններու վերաբացման, ներառեալ TRIPP ճամբան։ Թրքական կողմէն նախագահութիւնը կը յայտնէ, թէ գործընթացը կ՚ընթանայ «կառուցողական քայլերով», որոնցմէ ոմանք «խորհրդանշական, բայց կարեւոր» են։ Աւելի կանուխ Նիկոլ Փաշինեան հանդիպած էր Իրանի նախագահ Մասուտ Փեզեշքեանի հետ։ Անթալիա գտնուող Իլհամ Ալիեւի հետ որեւէ հանդիպում չէ յայտարարուած։
Հանդիպումը սկսաւ կէսօրէ ետք, ուշ ժամու։ Զայն յայտարարեց վարչապետի մամլոյ քարտուղար Մելանեա Յարութիւնեան։ Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողան ողջունեց Նիկոլ Փաշինեանի այցը եւ գագաթնաժողովին անոր մասնակցութիւնը։ Վարչապետը շնորհաւորեց զինք միջոցառման լաւ կազմակերպման համար։ Ան նաեւ իր ցաւակցութիւնը յայտնեց Իզմիրի մետաղագործական գործարանի մը մէջ տեղի ունեցած մահաբեր պայթումին կապակցութեամբ։
Պաշտօնական լուսանկարները ցոյց կու տան ձեռքսեղմում մը երկու երկիրներու դրօշներուն եւ COP31-ի խորհրդանիշին առջեւ, ապա՝ պատուիրակութիւններու միջեւ զրոյց։
Ի՛նչ կ՚ըսեն Երեւան եւ Անգարա
Հայկական հաղորդագրութեան համաձայն, երկու ղեկավարները կարեւորեցին մինչ այժմ ձեռնարկուած քայլերն ու ձեռք բերուած համաձայնութիւնները, ինչպէս նաեւ առեւտրական կապերու զարգացման անհրաժեշտութիւնը։ Անոնք ընդգծեցին Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան հաստատման փաստը, որ, իրենց խօսքով, նոր թափ տուած է տարածաշրջանային համագործակցութեան։ Քննարկուեցաւ նաեւ ճամբաներու ապաշրջափակումը, ներառեալ TRIPP ծրագրի իրագործման քայլերը. այս ճամբան պէտք է Ատրպէյճանը կապէ Նախիջեւանի իր անջատ հատուածին՝ Հայաստանի հարաւէն։
Թուրքիոյ Հաղորդակցութեան տնօրինութիւնը կու տայ մօտ տարբերակ մը՝ իր բառերով։ Ըստ անոր, Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողան յայտարարած է, թէ կարգաւորումը կը շարունակուի «կառուցողական քայլերով», եւ թէ առնուած են «խորհրդանշական, բայց կարեւոր» քայլեր։ Ան կ՚աւելցնէ, որ Թուրքիա մօտէն կը հետեւի Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան գործընթացին եւ կը սատարէ անոր։
Սահմանը պատրաստ է, բայց կը մնայ գոց
Հանդիպումը տեղի ունեցաւ թրքական յայտարարութենէ մը մէկ օր ետք։ Երեքշաբթի օր փոխադրութեան նախարար Ապտիւլգատիր Ուրալօղլու յայտնեց, որ Թուրքիա աւարտած է Մարգարայի դիմաց գտնուող Ալիճանի ցամաքային անցակէտը եւ դէպի Գիւմրի երկաթուղային անցքը բանալու նախապատրաստութիւնները։ Սակայն ան բացումը կապեց փոխադարձ համաձայնութեան մը հետ եւ ըսաւ, թէ նկատի պիտի առնուին Ատրպէյճանի «զգայնութիւնները»։
Ցամաքային սահմանը գոց է 1993-էն ի վեր, եւ երկու դրացիները տակաւին դիւանագիտական յարաբերութիւններ չունին։ Նիկոլ Փաշինեան արդէն ընդունուած էր Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողանի կողմէ Իսթանպուլի մէջ, 2025 Յունիսին։ 6 Նոյեմբերին ան վստահութիւն յայտնեց, որ երկու երկիրները այդ յարաբերութիւնները պիտի հաստատեն «մօտ ապագային»։
Փեզեշքեան՝ Էրտողանէն առաջ
Թուրք նախագահին հետ հանդիպելէ առաջ Նիկոլ Փաշինեան զրուցեց Իրանի նախագահ Մասուտ Փեզեշքեանի հետ։ Երկու ղեկավարները կարեւորեցին հայ-իրանական միջկառավարական յանձնաժողովին ձեռք բերած համաձայնութիւնները՝ Երեւանի մէջ, 9 եւ 10 Նոյեմբերին, եւ անոնց արդիւնաւէտ իրագործումը։ Անոնք գնահատեցին բարձրագոյն մակարդակի հանդիպումներու յաճախականութիւնը։ Վարչապետը հանդիպեցաւ նաեւ Մոնթենեկրոյի նախագահին հետ։
Իլհամ Ալիեւ եւս կը մասնակցի գագաթնաժողովին, բայց հայ-ատրպէյճանական որեւէ հանդիպում չէ յայտարարուած։ Երեք ղեկավարներն ալ կ՚երեւին պաշտօնական խմբանկարին մէջ. Էրտողան եւ Ալիեւ՝ կողք կողքի առաջին շարքին, Փաշինեան՝ երկրորդին։
Վերլուծում
Հայկական հաղորդագրութիւնը կը շեշտէ բառ մը՝ կարգաւորումը «աւարտին» հասցնել։ Ան կը համապատասխանէ Նիկոլ Փաշինեանի խօսքին, որ դիւանագիտական յարաբերութիւններ կը խոստանայ «մօտ ապագային»։ Անգարա աւելի «խորհրդանշական» քայլերու մասին կը խօսի եւ սահմանին բանալին կապուած կը պահէ Պաքուի սպասումներուն։ Հետեւաբար հանդիպումը ո՛չ թուական բերաւ, ո՛չ ալ յայտարարութիւն։ Բայց ան սովորութիւն մը կը հաստատէ. Թուրքիոյ մէջ ընդունուած հայ վարչապետ մը, ձեռքսեղմում մը երկու դրօշներու առջեւ։ Այն օրը, երբ ՀԱՊԿ-ը Հայաստանը զրկեց քուէարկելու իրաւունքէն, այս պատկերը կարեւոր է Երեւանի համար։
Կարելի հետեւանքներ
Սահմանի բացման կամ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատման որեւէ թուական չէ յայտարարուած։ COP31-ի ղեկավարներու գագաթնաժողովը կը շարունակուի Հինգշաբթի, 12 Նոյեմբերին։
