Ռուսիա կ’ուզէ Հարաւային Կովկասի մէջ արգիլել ՆԱԹՕ-ի ամէն ռազմական գործունէութիւն, կը գրէ «Նիւ Եորք Թայմզ»
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Ապու Տապի / Մոսկուա
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Ռուսիա կը պահանջէ, որ ՆԱԹՕ հրաժարի «ամէն ռազմական գործունէութենէ» Ուքրանիոյ եւ Արեւելեան Եւրոպայի, բայց նաեւ Հարաւային Կովկասի եւ Կեդրոնական Ասիոյ մէջ։ Այս մասին կ’ըսուի ռուսական փաստաթուղթի մը մէջ, որ ձեռք բերած է «Նիւ Եորք Թայմզ»-ը եւ հրապարակած Ուրբաթ, 13 Նոյեմբերին։ Նոյեմբեր 10 թուակիր այս փաստաթուղթը տարածուած է Ապու Տապիի բանակցութիւններուն ընթացքին՝ Տոնալտ Թրամփի բանագնացներուն հետ, Ուքրանիոյ պատերազմի աւարտին մասին։ Մոսկուա կը պահանջէ նաեւ դաշինքի զօրքերն ու խարիսխները վերադարձնել 1997-ի դիրքերուն, արեւելք ընդարձակուելէն առաջ։ Հայաստանի համար Հարաւային Կովկասի յիշատակումը մանրուք չէ․ ամբողջ շրջանը կը դասուի այն գօտիին մէջ, ուր Ռուսիա չ’ընդունիր արեւմտեան ռազմական ներկայութիւն։ Ըստ մասնակիցներուն՝ ասիկա սկզբնական դիրքորոշում է, եւ Վլատիմիր Փութին կրնայ ճկունութիւն ցուցաբերել։
Փաստաթուղթը ո՛չ գլխագիր ունի, ո՛չ ստորագրութիւն։ Դիւանագիտական լեզուով ասիկա «ոչ-պաշտօնական թուղթ» է՝ կողմերէն մէկուն դիրքորոշումը ներկայացնող անպաշտօն գրութիւն։ «Նիւ Եորք Թայմզ»-ը կ’ըսէ, թէ զայն ստացած է բանակցութիւններու մասնակցէ մը։ Բանակցութիւններուն ծանօթ այլ աղբիւր մը հաստատած է անոր իսկութիւնը։
Այս շաբաթ Ապու Տապիի մէջ հանդիպեցան ամերիկացի, ռուս եւ ուքրանացի ներկայացուցիչներ։ Ասիկա Փետրուարէն ի վեր անոնց առաջին դէմ առ դէմ հանդիպումն էր։ Հինգշաբթի օր բանագնացներ Սթիվ Ուիթքոֆ եւ Ճարետ Քուշներ ընդունուեցան Վլատիմիր Փութինի կողմէ՝ Մոսկուայի մէջ։
2021-ի պահանջները՝ գրեթէ բառացի
Գրութիւնը մեծապէս կը կրկնէ Մոսկուայի 2021 Դեկտեմբերի պահանջները, որոնք ներկայացուած էին Ուքրանիոյ ներխուժումէն երկու ամիս առաջ։ ՆԱԹՕ պէտք է հրաժարի ամէն նոր ընդարձակումէ։ Ան պէտք է նաեւ իր ուժերն ու խարիսխները ետ քաշէ 1997-ի դիրքերուն, ինչ որ նախ պիտի առնչուէր Լեհաստանին եւ Պալթեան երկիրներուն։
Փաստաթուղթը երբեմն աւելի հեռուն կ’երթայ։ Ան կը պահանջէ դադրեցնել Ուքրանիոյ արեւմտեան զէնքերու ամէն մատակարարում։ Քիեւ կրնայ Եւրոպական Միութեան անդամակցիլ միայն այն պայմանով, որ դուրս մնայ անոր ընդհանուր պաշտպանական քաղաքականութենէն։ Իսկ Ֆրանսա եւ Միացեալ Թագաւորութիւն պէտք է բացառեն իրենց հիւլէական զէնքի գործածութիւնը այլ եւրոպական երկիրներ պաշտպանելու համար։
Հարաւային Կովկասը՝ ցանկին մէջ
Հայաստանին ուղղակիօրէն առնչուող ձեւակերպումը կարճ է․ ՆԱԹՕ-ի «ամէն ռազմական գործունէութիւն» կը բացառուի «Արեւելեան Եւրոպայի, Հարաւային Կովկասի եւ Կեդրոնական Ասիոյ մէջ»։ Հարաւային Կովկասը Հայաստանն է, Վրաստանը եւ Ազրպէյճանը։ Ըստ հրապարակուած հատուածներուն՝ փաստաթուղթը այս երկիրներէն ոչ մէկը անունով չի յիշեր։
Պարագան նախադասութիւնը զգայուն կը դարձնէ։ Երեւան հեռացած է Մոսկուայէն եւ Նոյեմբեր 11-ին զրկուած է քուէարկութեան իրաւունքէն ՀԱՊԿ-ի մէջ, որ Ռուսիոյ գլխաւորած ռազմական դաշինքն է։ Միաժամանակ Հայաստան կը մերձենայ Եւրոպական Միութեան եւ Միացեալ Նահանգներուն։
Սկզբնական դիրքորոշում
Ըստ թերթին՝ ամերիկացիները պատասխանած են, որ 2021-էն ի վեր շատ բան փոխուած է, եւ ռուսերը հրաւիրած են «ապագային նայելու»։ Լեհաստանի վարչապետ Տոնալտ Թուսք մերժած է այս պահանջները՝ զանոնք նկատելով ուղղակի սպառնալիք իր երկրի անվտանգութեան։
Վերլուծում
Այս փաստաթուղթը ոչինչ կ’որոշէ․ ան փափաքներու ցանկ մըն է՝ բանակցութեան սկիզբը ներկայացուած։ Բայց ան յստակօրէն ցոյց կու տայ, թէ Մոսկուա ինչպէս կը տեսնէ Հարաւային Կովկասը՝ գօտի մը, ուր Արեւմուտքը ռազմական ներկայութիւն պէտք չէ ունենայ։ Երեւանի համար, որ անվտանգութեան նոր գործընկերներ կը փնտռէ, պատգամը յստակ է։ Ռուսիա կ’ուզէ իր ազդեցութեան գօտին ճանչցնել Ուքրանիոյ մասին աւելի լայն համաձայնութեան մը մէջ։ Ամէն ինչ կախեալ պիտի ըլլայ անկէ, թէ Ուաշինկթըն ինչ պատրաստ է ընդունելու կամ մերժելու։
Կարելի հետեւանքներ
Ամերիկացի եւ ռուս բանագնացներու բանակցութիւնները պիտի շարունակուին։ Հաւանական համաձայնութեան վերջնական բովանդակութիւնը յայտնի չէ։
