Տուպլին․ Հայաստան չստորագրեց Ֆրանսայի նախաձեռնած եւրոպական անվտանգութեան հռչակագիրը
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Տուպլին, Իրլանտա
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Հայաստան չստորագրեց «Եւրոպական անվտանգութեան հիմնական սկզբունքներու մասին հռչակագիր»ը, որ 12 Նոյեմբերին ընդունուեցաւ Տուպլինի մէջ, Եւրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) 9-րդ գագաթնաժողովին։ Ֆրանսայի նախաձեռնած փաստաթուղթը ստորագրած են 41 պետութիւններ, ըստ Ելիզէի հրապարակած ցանկին, անոնց կարգին՝ Վրաստան, Մոլտովա եւ Ուքրանիա։ Ան կը դատապարտէ Ուքրանիոյ դէմ Ռուսիոյ «չսադրուած, լայնածաւալ յարձակումը» եւ համատեղ պատասխան կը խոստանայ խառն (հիպրիտ) յարձակումներուն։ Ատրպէյճան եւս չստորագրեց․ Պաքու կը մերժէ «լրացուցիչ իրաւական եւ քաղաքական պարտաւորութիւններ» ստեղծող որեւէ փաստաթուղթ։ Երեւան ոչ մէկ բացատրութիւն կու տայ։ «Ֆաքթոր» կայքի հարցումին՝ վարչապետի եւ Արտաքին գործոց նախարարութեան մամլոյ խօսնակները պատասխանեցին, որ «մեկնաբանութիւն չունին»։ Մինչդեռ Նիկոլ Փաշինեան Տուպլին էր, ուր հանդիպեցաւ Իլհամ Ալիեւի հետ եւ քանի մը եւրոպական երկիրներու աջակցութիւնը ստացաւ ռուսական ճնշումներուն դիմաց։
Փաստաթուղթը իրաւական ոյժ չունի։ Ամերիկեան CSIS վերլուծական կեդրոնին համաձայն՝ ան տասը սկզբունք եւ տասներեք ընդհանուր նպատակ կը սահմանէ։ Ան կը յիշեցնէ տարածքային ամբողջականութիւնը, սահմաններու անձեռնմխելիութիւնը եւ իւրաքանչիւր պետութեան իր դաշինքները ընտրելու իրաւունքը։ Ան Քիեւի համար «հաստատուն եւ վստահելի» անվտանգութեան երաշխիքներ կը պահանջէ։ Ան նաեւ կ՚ուղղուի ապատեղեկատուութեան, կիբեռյարձակումներու, ահաբեկչութեան եւ ապօրինի առեւտուրի դէմ։
Ո՞վ ստորագրեց, ո՞վ՝ ոչ
Ելիզէի ցանկին մէջ 41 պետութիւն կայ՝ Եւրոպական Միութեան 27 երկիրները, Միացեալ Թագաւորութիւնը, Նորվեկիան, Իսլանտան, Ուքրանիան, ինչպէս նաեւ Վրաստանը, Մոլտովան, Ալպանիան եւ Պոսնիա-Հերցեկովինան։ Հայաստան եւ Ատրպէյճան հոն չեն։ Թուրքիա նոյնպէս։ Ըստ CSIS-ի՝ Սերպիա եւ Զուիցերիա եւս չստորագրեցին։
Պաքու բացատրեց իր դիրքը։ Ատրպէյճանի Արտաքին գործոց նախարարութեան խօսնակ Այխան Հաճիզատէի խօսքով՝ ԵՔՀ-ն «ոչ պաշտօնական երկխօսութեան հարթակ» մըն է։ Ուստի Ատրպէյճան չմիացաւ Տուպլինի մէջ ընդունուած երեք փաստաթուղթերէն ոչ մէկուն։
Երեւանի լռութիւնը
«Ֆաքթոր» հարցուց, թէ ինչո՛ւ Եւրոպական Միութեան անդամակցիլ ուզող Հայաստանը չստորագրեց։ Վարչապետի մամլոյ խօսնակ Մելանիա Յարութիւնեան պատասխանեց, որ «այլ մեկնաբանութիւն չկայ»։ Արտաքին գործոց նախարարութեան խօսնակ Անի Պատալեան յայտնեց, որ այս պատասխանը համաձայնեցուած էր վարչապետի աշխատակազմին հետ։
Հակադրութիւնը ակնյայտ է։ Նոյն օրը, Տուպլինի մէջ, շուրջ տասը եւրոպական երկիրներ, անոնց կարգին՝ Ֆրանսա, Հայաստանի աջակցութեան յայտարարութիւն մը հրապարակեցին։ Անոր մէջ կը դատապարտուին հայկական արտածումին դէմ Մոսկուայի սահմանած արգելքները։ Իսկ Մայիսին Երեւան հիւրընկալած էր ԵՔՀ-ի նախորդ գագաթնաժողովը, որուն ներկայ էր Վոլոտիմիր Զելենսքի։ Այն ատեն Մոսկուա Հայաստանը մեղադրեց «հակառուսական յայտարարութիւններու համար բեմ տրամադրելու» մէջ։
Մոսկուայի եւ Եւրոպայի միջեւ
Գարունէն ի վեր Հայաստանի եւ Ռուսիոյ յարաբերութիւնները կը վատթարանան։ 11 Նոյեմբերին, Մոսկուայի գագաթնաժողովին, Ռուսիոյ գլխաւորած ռազմական դաշինքը՝ ՀԱՊԿ-ը, չվճարուած անդամավճարներուն պատճառով Հայաստանը զրկեց քուէարկելու իրաւունքէն։ Սակայն Երեւան կը մնայ կազմակերպութեան եւ Եւրասիական տնտեսական միութեան անդամ, եւ անոր առեւտուրին կարեւոր մէկ մասը տակաւին Ռուսիայէն կ՚անցնի։
Վերլուծում
Չստորագրելը ճամբար փոխել չի նշանակեր։ Բայց քայլը իմաստ ունի։ Երեւան դէպի Եւրոպա կը քալէ՝ առանց Մոսկուայի հետ նոր ճակատ բանալու, մինչ վերջինս առեւտրական ճնշումները կը սաստկացնէ։ Ռուսիան յարձակող անուանող փաստաթուղթ մը ստորագրելը կրնար անոր նոր պատրուակ տալ։ Սակայն պաշտօնական լռութիւնը լայն տեղ կը ձգէ մեկնաբանութիւններուն՝ թէ՛ Փարիզի, թէ՛ Երեւանի մէջ։ Ան նաեւ չի համապատասխաներ կառավարութեան եւրոպամէտ խօսքին։ Հայաստանի գործընկերները, առաջին հերթին՝ փաստաթուղթը նախաձեռնած Ֆրանսան, հաւանաբար շուտով պիտի հարցնեն։
Կարելի հետեւանքներ
Նիկոլ Փաշինեան այս Շաբաթ, 14 Նոյեմբերին, կը մեկնի Քամպոտիա, ուր 15-16 Նոյեմբերին տեղի պիտի ունենայ Ֆրանքոֆոնիայի գագաթնաժողովը։ Առայժմ պաշտօնական բացատրութիւն չկայ։
