ՀԱՊԿ. Մոսկուայի գագաթնաժողովը Հայաստանը զրկեց քուէարկելու իրաւունքէն, բայց չվտարեց
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Մոսկուա, Ռուսաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Հայաստան կորսնցուց ՀԱՊԿ-ի մէջ քուէարկելու իր իրաւունքը։ Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակերպութեան ղեկավարները այս որոշումը առին Չորեքշաբթի, 11 Նոյեմբերին, Մոսկուայի մէջ, Վլատիմիր Փութինի նախագահած գագաթնաժողովին, առանց հայկական պատուիրակութեան։ Որոշումը յայտարարեց Քրեմլինի խօսնակ Տմիթրի Փեսքով։ Ան կը կիրարկէ Կանոնադրութեան 25-րդ յօդուածը, որ կը վերաբերի ընդհանուր պիւտճէին հանդէպ երկու տարիէն աւելի պարտք ունեցող անդամին։ Երեւան 2024-էն ի վեր իր անդամավճարը չի վճարեր։ Գործնականին մէջ, Հայաստան այլեւս չի կրնար քուէարկել դաշինքի մարմիններուն մէջ, ոչ ալ իր քաղաքացիները առաջադրել բաժնեչափով բաշխուող պաշտօններու՝ մինչեւ պարտքի ամբողջական մարումը։ Սակայն ան վտարուած չէ։ Ընդհանուր քարտուղար Թաալաթպեք Մասատիքովի խօսքով՝ վտարման հարցը նոյնիսկ չէ արծարծուած։ Պաշտօնական Երեւանը մինչեւ Չորեքշաբթի երեկոյ չէր արձագանգած։
Որոշումը յստակօրէն նշուած է Քրեմլինի հրապարակած փաստաթուղթերու ցանկին մէջ. «Հայաստանի Հանրապետութեան նկատմամբ Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակերպութեան Կանոնադրութեան 25-րդ յօդուածի կիրարկման մասին»։ Զայն ընդունեց Հաւաքական անվտանգութեան խորհուրդը՝ պետութեանց ղեկավարները միացնող մարմինը։ Ընդհանուր առմամբ ստորագրուեցաւ տասնինը փաստաթուղթ։
«Նկատի ունենալով, որ Հայաստան քանի մը տարիէ ի վեր չի կատարեր իր պարտաւորութիւնները, եւ համաձայն Կանոնադրութեան, առաջարկուեցաւ եւ որոշուեցաւ զայն զրկել քուէարկելու իրաւունքէն, ինչպէս նաեւ պատասխանատու պաշտօններու իր ներկայացուցիչները նշանակելու իրաւունքէն», ըսաւ Տմիթրի Փեսքով ռուսական «Լայֆ» կայանի լրագրողի մը։ Գագաթնաժողովի բաց մասին ընթացքին Հայաստանի անունը չյիշուեցաւ։
Կիսաբաց ձգուած դուռ մը
Նիստէն ետք Թաալաթպեք Մասատիքով ճշդեց վերադարձի պայմանը՝ վճարել։ «Հենց որ Հայաստան որոշէ մարել իր անդամավճարները, անոր մասնակցութիւնը կրնայ վերականգնիլ՝ թէ՛ աշխատակիցներ գործուղելու, թէ՛ կազմակերպութեան աշխատանքներուն մասնակցելու առումով։ Որոշումը Հայաստանի ղեկավարութեան կը պատկանի», ըսաւ ան լրագրողներուն։
Նախորդ օրը Սերկէյ Լավրով ներկայացուցած էր նախագիծը։ Ռուս նախարարը վստահեցուցած էր, որ Հայաստան պիտի պահէ պայմանագրով նախատեսուած իր հիմնական իրաւունքները, ներառեալ հաւաքական պաշտպանութիւնը։ «Եթէ կ՚ուզեն, որ Հայաստանը դուրս վռնտենք, մենք այդ պիտի չընենք», աւելցուցած էր ան։ Մոսկուայի համար Երեւան կը մնայ լիիրաւ անդամ։
Գագաթնաժողով՝ առանց Հայաստանի
Վլատիմիր Փութինի շուրջ, Քրեմլինի Մեծ պալատի Սուրբ Անդրէասի սրահին մէջ, նստած էին Ալեքսանտր Լուքաշենքօ (Պելառուս), Գասըմ-Ժոմարթ Թոքաեւ (Ղազախստան), Սատըր Ժափարով (Ղրղզստան) եւ Էմոմալի Ռահմոն (Տաճիկստան)։ Ղեկավարները ընդունեցին համատեղ հռչակագիր մը եւ եւս երեք տարիով զօրավար Անտրէյ Սերտիւքովը վերանշանակեցին Միացեալ շտաբի պետի պաշտօնին։ 2027 Յունուար 1-էն կազմակերպութեան նախագահութիւնը պիտի անցնի Տաճիկստանի։
Նոյն օրը Նիկոլ Փաշինեան Թուրքիոյ Անթալիա քաղաքին մէջ էր՝ COP31-ի ղեկավարներու գագաթնաժողովին։ Հոն ան հանդիպեցաւ Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողանի հետ։
Աւելի քան երկու տարուան սառեցում
Հայաստան իր մասնակցութիւնը սառեցուց 2024 Փետրուարին։ Երեւան իր դաշնակիցները կը մեղադրէ զինք չպաշտպանելու մէջ 2021-ին եւ 2022-ին, իր տարածքին վրայ ատրպէյճանական յարձակումներուն ընթացքին։ Ան արդէն հրաժարած էր իրեն հասնող ընդհանուր քարտուղարի տեղակալի պաշտօնէն։ 28 Հոկտեմբերին արտաքին գործոց նախարար Արարատ Միրզոյեան բացառեց կազմակերպութեան աշխատանքներուն որեւէ վերադարձ։ 5 Նոյեմբերին Նիկոլ Փաշինեան ամփոփեց Երեւանի գիծը. ՀԱՊԿ-ի մէջ Հայաստանի շահերը «սպառած են»։ Ան բազմիցս ըսած է, որ պիտի չընդդիմանայ վտարման մը, առանց սակայն պաշտօնական դուրս գալու գործընթաց սկսելու։
Վերլուծում
Գագաթնաժողովը կ՚արձանագրէ բաժանում մը՝ առանց ամուսնալուծութեան։ Մոսկուա կը պատժէ չվճարուած պարտքերը, բայց կը մերժէ հռչակել վտարումը, որ Նիկոլ Փաշինեան կանխաւ ընդունելի կը նկատէ։ Իւրաքանչիւր կողմ կը պահէ իր գիծը. Քրեմլին չ՚ուզեր խզումին պատասխանատուութիւնը կրել, Երեւան չ՚ուզեր դուրս գալու դիմում ստորագրել։ Խորհրդանիշը սակայն ուժեղ է։ 1992-ի պայմանագիրը ստորագրած երկիր մը այլեւս չի քուէարկեր զինք պաշտպանելու կոչուած դաշինքին մէջ։ Նոյն օրը անոր վարչապետը Անթալիայի մէջ կը սեղմէր թուրք նախագահին ձեռքը։ Այս հակադրութիւնը կ՚ամփոփէ հայկական արտաքին քաղաքականութեան շրջադարձը։
Կարելի հետեւանքներ
Սահմանափակումները կը գործեն մինչեւ պարտքի ամբողջական վճարումը։ Կը սպասուի Երեւանի պաշտօնական արձագանգը։
