Թուրքիոյ հետ սահման. Հայաստան «պատրաստ է արդէն այսօր», կ՚ըսէ Ռուբէն Ռուբինեան
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Հայաստան պատրաստ է բանալու Թուրքիոյ հետ սահմանը եւ հաստատելու դիւանագիտական յարաբերութիւններ «արդէն այսօր կամ վաղը»։ Այս մասին Երեքշաբթի՝ 17 Նոյեմբերին, Երեւանի մէջ մամլոյ ասուլիսի ընթացքին յայտարարեց Ազգային ժողովի նախագահ Ռուբէն Ռուբինեան։ «Մնացեալը կախեալ է Թուրքիայէն», աւելցուց ան։ Անոր խօսքով՝ հայկական կողմի Մարգարայի եւ թրքական կողմի Ալիճանի անցակէտերը վերանորոգուած են եւ պատրաստ են գործելու։ Ան յայտնեց նաեւ, որ Թուրքիա սկսած է վերանորոգել Կարս–Գիւմրի երկաթուղիին իր հատուածը՝ մինչեւ սահման։ Նոյն օրը իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան այս ղեկավար անդամը կրկնեց, որ Հայաստան պատրաստ է «նոյնիսկ այսօր» ստորագրելու Ատրպէյճանի հետ նախաստորագրուած խաղաղութեան համաձայնագիրը։ Ան կը մերժէ ստորագրումը կապել նոր Սահմանադրութեան հետ։
Հարցումը Անգարայի հետ բնականոնացման մասին էր։ Պատասխանը ուղղակի էր։ «Կը կարծեմ, որ ոչ մէկ արգելք կայ բաց սահմանի եւ դիւանագիտական յարաբերութիւններու համար՝ որքան կարելի է շուտ», ըսաւ Ռուբէն Ռուբինեան։ «Պատրաստ ենք այսօր, վաղը։ Մնացեալը կախեալ է Թուրքիայէն»։
Գործընթացը կը շարունակուի, ճշդեց ան, երկու արտաքին գործոց նախարարութիւններու մակարդակով։ Նախորդ օրը Պրիւքսէլի մէջ Արարատ Միրզոյեան խօսած էր Անգարայի հետ «գործօն» երկխօսութեան մասին։ Քանի մը օր առաջ Տուպլինի մէջ Նիկոլ Փաշինեան ըսած էր, որ երկու երկիրները մօտ են դիւանագիտական յարաբերութիւններու եւ սահմանի ամբողջական բացման։
Մարգարա–Ալիճան եւ Կարս–Գիւմրի
Երկու գործնական ծրագիրներ կը յառաջանան։ Առաջինը ճամբայի վերաբերեալ է. Արմաւիրի մարզի Մարգարայի անցակէտը կը գտնուի թրքական Ալիճանի դիմաց։ Ըստ Ռուբէն Ռուբինեանի՝ կառոյցները վերականգնուած են երկու կողմերուն վրայ։
Երկրորդը երկաթուղային է։ «Լաւ լուրը այն է, որ թրքական կողմը սկսած է վերանորոգել Կարս–Գիւմրի գիծը՝ իր տարածքին վրայ, մինչեւ մեր սահմանը», ըսաւ ան։ «Իմ վերջին տեղեկութիւններով՝ աշխատանքները ընթացքի մէջ էին»։
Հայկական կառավարութեան «Խաղաղութեան խաչմերուկ» հարթակին համաձայն՝ Թուրքիա այս աշխատանքները սկսած է 2026-ի Յուլիսին՝ Աքեաքա–Գիւմրի հատուածին վրայ։ 13 Նոյեմբերին Աքեաքայի գաւառապետը եւ Կարսի նահանգային ժողովի նախագահը այցելեցին շինարարութեան վայրը։ Աւարտի թուական չէ հրապարակուած։
Խաղաղութեան համաձայնագիր. «արգելք չկայ»
Ատրպէյճանի մասին ալ շեշտը նոյնն էր։ Պաքու կը պահանջէ, որ Հայաստան փոխէ իր Սահմանադրութիւնը ստորագրելէ առաջ։ «Մենք չենք ընդունիր այդ մօտեցումը», պատասխանեց Ռուբէն Ռուբինեան։ «Պատրաստ ենք խաղաղութեան համաձայնագիրը ստորագրելու նոյնիսկ այսօր»։
Նոր Սահմանադրութիւնը, ըստ իրեն, ներքին օրակարգի հարց է, թէեւ կրնայ արտաքին քաղաքական հետեւանքներ ունենալ։ Ընդդիմութիւնը կը հարցնէ, թէ ի՛նչ երաշխիքներ կան, որ Պաքու ապա պիտի ստորագրէ առանց նոր պայմաններու։ Այս հարցումները «տրամաբանական» են, ընդունեց ան. Նիկոլ Փաշինեան պիտի խորհի անոնց մասին եւ առաջարկ մը ներկայացնէ ընդդիմութեան։
Ամերիկայի միջանկեալ ընտրութիւններէն ետք TRIPP ճամբու ծրագրին մասին հարցումին ան պատասխանեց, որ լաւատեսութիւնը «օրէ օր կ՚աճի»։ Իսկ հայկական երկաթուղին, զոր կը կառավարէ Ռուսիոյ երկաթուղիներու դուստր ընկերութիւն մը, ան նկատեց «զուտ տնտեսական» հարց. «Մենք ոչինչ ունինք Ռուսիոյ դէմ, բայց խնդիր ունինք մեր մեկուսացման հետ»։
Վերլուծում
Ռուբէն Ռուբինեան թուական մը չյայտարարեց։ Ան նկարագրեց Հայաստան մը, որ կատարած է իր բաժինը, եւ գնդակը նետեց Անգարայի դաշտը։ Այս է կառավարութեան գիծը Անթալիոյ մէջ Փաշինեան–Էրտողան հանդիպումէն ի վեր։ Նորութիւնը երկաթուղին է. եթէ Թուրքիա իսկապէս կը վերանորոգէ Կարս–Գիւմրիի իր հատուածը, 1993-էն ի վեր փակ գիծը դարձեալ իրական կարելիութիւն կը դառնայ։ Բայց երկաթուղին պէտք ունի նաեւ հայկական կողմի գործակալի մը, ուստի կարեւոր են նոյն օրը Մոսկուայի հետ բացուած արտօնագրի բանակցութիւնները։ Թրքական կողմին համար բացումը գործնականին մէջ կը մնայ կապուած Ատրպէյճանի հետ գործընթացի յառաջընթացին։
Կարելի հետեւանքներ
Սահմանի բացման թուական չէ որոշուած։ Արտաքին գործոց նախարարութիւններու միջեւ քննարկումները կը շարունակուին, իսկ Թուրքիա չէ յայտարարած երկաթուղային աշխատանքներու աւարտի ժամանակացոյց։


