Կենսաչափական անձնագիրներ. ինչո՞ւ Ղարաբաղէն տեղահանուածներուն ծննդավայրը «Ատրպէյճան» կը նշուի
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Լեռնային Ղարաբաղէն տեղահանուած հայերը, որոնք կը ստանան նոր կենսաչափական անձնագիրներն ու անձնական քարտերը, ծննդավայրի դաշտին մէջ կը տեսնեն «Ատրպէյճան»։ Հայաստանի Ներքին գործոց նախարարութիւնը այս մասին հաստատեց Հինգշաբթի՝ 19 Նոյեմբերի երեկոյեան, իր Գաղթի եւ քաղաքացիութեան ծառայութեան պարզաբանումով։ Ան կը յղուի միջազգային չափանիշներու. Քաղաքացիական օդագնացութեան միջազգային կազմակերպութեան (ICAO) մեքենաընթեռնելի փաստաթուղթերու չափանիշը կ՚ուղղէ ISO 3166 չափանիշին, որ երկիրներու պաշտօնական ցանկն է։ Նախարարութեան համաձայն՝ որեւէ այլ նշում սահմաններուն վրայ խնդիրներ կը ստեղծէ։ Ան կ՚ըսէ, թէ օտար սահմանապահ ծառայութիւններէն բազմաթիւ ահազանգեր ստացած է հին կապոյտ անձնագիրներուն մասին։ 1 Նոյեմբերին գործարկուած կենսաչափական համակարգով այժմ «միասնական մօտեցում» կը կիրարկուի։ Հարցը զգայուն է. 32 հազարէն աւելի չափահաս տեղահանուածներ արդէն ստացած են հայկական քաղաքացիութիւն։
«Ինչպէս բազմիցս պարզաբանած ենք, հարկ կը նկատենք եւս մէկ անգամ պարզաբանել». այսպէս կը սկսի նախարարութեան Հինգշաբթի ուշ երեկոյեան հրապարակուած յայտարարութիւնը։ Հարցը վերստին արծարծուեցաւ 1 Նոյեմբերին կենսաչափական փաստաթուղթերու գործարկումէն եւ հայկական քաղաքացիութիւն ստացած տեղահանուածներուն առաջին օրինակներուն տրուելէն ետք։
Նախարարութեան տրամաբանութիւնը արհեստագիտական է։ Սահմանին վրայ անձնագիրը մեքենայով կը կարդացուի։ Այդ փաստաթուղթերը կը կարգաւորուին ICAO 9303 չափանիշով, իսկ «ծննդավայր» դաշտը պէտք է համապատասխանէ ISO 3166 չափանիշին, որ ըստ երկիրներու կը թուէ ընդունելի աշխարհագրական միաւորները։ Նախարարութեան համաձայն՝ այդ շրջանակէն դուրս որեւէ նշում «խնդրայարոյց է սահմանային անցակէտերուն վրայ»։
Հին կապոյտ անձնագիրներու խնդիրը
Նախարարութիւնը կը յիշէ հին կապոյտ անձնագիրներու փորձը։ Տարբեր երկիրներու սահմանային հսկողութեան ծառայութիւնները «բազմաթիւ ահազանգեր» ուղարկած են անոնց մէջ եղած նշումներուն մասին։ Մինչեւ հիմա այդ դժուարութիւնները կը կարգաւորուէին իւրաքանչիւր դէպքի համար առանձին՝ «գործընկերային ճանապարհով»։
Նոր կենսաչափական համակարգով Երեւան ընտրեց ISO 3166-ին համապատասխան միասնական կանոն մը՝ «սահմանային կէտերուն վրայ խնդիրները բացառելու նպատակով»։ Յայտարարութիւնը շահագրգիռ անձերուն համար ոչ մէկ այլ տարբերակ կը յիշէ։ Նախարարութիւնը նոյն բացատրութիւնը տուած էր 2025-ի Ապրիլին՝ ընտանիքներու մտահոգութիւններուն ի պատասխան։
Տասնեակ հազարաւոր մարդոց հարց
2023-ի Սեպտեմբերի տեղահանութենէն ետք աւելի քան 100 հազար հայեր Լեռնային Ղարաբաղէն Հայաստան անցան։ 1 Նոյեմբեր 2026-ի դրութեամբ անոնցմէ 53 039-ը դիմած էր հայկական քաղաքացիութեան։ 32 690 չափահաս զայն ստացած է նախագահական հրամանագիրով, իսկ 14 344 անչափահաս՝ անձնագիրի տրամադրման ընթացքին։
Շատ տեղահանուածներու համար իրենց անձը հաստատող փաստաթուղթին վրայ «Ատրպէյճան» կարդալը վէրք մըն է։ Հարցը արդէն վէճ յառաջացուցած էր նոր անձնագիրներու գործարկման ատեն՝ այլ քննադատութեան մը կողքին. փաստաթուղթին պատկերներէն մէկուն վրայ Արարատ լերան բացակայութիւնը։
Վերլուծում
Կառավարութիւնը կ՚ընտրէ միջազգային համապատասխանութիւնը, ոչ թէ խորհրդանիշը։ Անոր փաստարկը գործնական է. սահմանին վրայ մերժուած անձնագիրը իր տիրոջ աւելի սուղ կը նստի, քան վիրաւորող նշում մը։ Ան կը տեղաւորուի նաեւ բացայայտօրէն որդեգրուած քաղաքական գիծի մը մէջ՝ Ատրպէյճանի տարածքային ամբողջականութեան ճանաչում, Լեռնային Ղարաբաղով հանդերձ։ Բայց յայտարարութիւնը չի պատասխաներ ընտանիքներուն հարցումին. տակաւին կարելի՞ է նշել ծննդավայրի քաղաքը կամ շրջանը։ Յստակ պատասխանի բացակայութեան պարագային վէճը հաւանաբար պիտի շարունակուի։
Կարելի հետեւանքներ
Նախարարութիւնը կանոնի ոչ մէկ փոփոխութիւն կը յայտարարէ։ Կենսաչափական փաստաթուղթերը կը շարունակեն տրուիլ 14 կեդրոններու մէջ, որոնց թիւը մինչեւ Մարտ պիտի հասնի 23-ի։


