Ֆրանքոֆոնի. Փնոմ Փէնի բանաձեւը կ՚ողջունէ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութիւնը
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Փնոմ Փէն (Կամպոտիա)
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Այո՛, Ֆրանքոֆոնին պաշտօնապէս կը սատարէ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան։ 15-16 Նոյեմբերին Կամպոտիոյ մայրաքաղաք Փնոմ Փէնի մէջ հաւաքուած Ֆրանքոֆոնիի միջազգային կազմակերպութեան պետութիւններու եւ կառավարութիւններու ղեկավարները ընդունեցին բանաձեւ մը՝ ճգնաժամերու եւ խաղաղութեան ամրապնդման մասին։ Անոր մէջ ամբողջ գլուխ մը նուիրուած է Հայաստանին։ Բանաձեւը կ՚ողջունէ 8 Օգոստոս 2025-ի Ուաշինկթընի հռչակագիրը եւ Երեւանի ու Պաքուի միջեւ խաղաղութեան համաձայնագրի նախաստորագրումը։ Ան կը սատարէ TRIPP ճանապարհին եւ Թուրքիոյ հետ սահմանին վերաբացման ջանքերուն։ Ան կոչ կ՚ընէ լուծելու մարդասիրական հարցերը, ներառեալ՝ պահուած անձերու ազատ արձակումը։ Կազմակերպութիւնը կը գնահատէ նաեւ Ղարաբաղէն եկած փախստականներու ինտեգրումը եւ 7 Յունիս 2026-ի խորհրդարանական ընտրութիւնները։ Դիւանագիտական յաջողութիւն մըն է Նիկոլ Փաշինեանի համար, որ ներկայ էր գագաթնաժողովին։
Փաստաթուղթը կը կոչուի «Ֆրանքոֆոն տարածքին մէջ ճգնաժամային իրավիճակներու, անոնց յաղթահարման եւ խաղաղութեան ամրապնդման մասին բանաձեւ»։ Ան ընդունուեցաւ 20-րդ գագաթնաժողովի աւարտին՝ Փնոմ Փէնի հռչակագիրին հետ։ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը անոր ամփոփումը հրապարակեց Երկուշաբթի։
Վեց կէտ՝ Հայաստանի մասին
Անդամ պետութիւնները «կը սատարեն» Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի յարաբերութիւններու կարգաւորման մէջ արձանագրուած առաջընթացին։ Անոնք կը քաջալերեն երկխօսութիւնը «արդար, ներառական եւ մատչելի» տարածաշրջանային հաղորդակցութեան մասին։ Յիշուած են երկու ծրագիր՝ Երեւանի «Խաղաղութեան խաչմերուկ»ը եւ TRIPP ճանապարհը, որ պիտի անցնի Հայաստանի հարաւէն։
Ատրպէյճանի հետ սահմանին մասին՝ բանաձեւը կը սատարէ սահմանազատման՝ ինքնիշխանութեան եւ տարածքային ամբողջականութեան փոխադարձ ճանաչման հիման վրայ, 1991-ի Ալմա Աթայի հռչակագիրին համաձայն։ Այս է այն բանաձեւումը, զոր հայկական դիւանագիտութիւնը տարիներէ ի վեր կը պաշտպանէ։
Մարդասիրական հարցերուն մէջ փաստաթուղթը աւելի հեռուն կ՚երթայ։ Չլուծուած հարցերու կարգաւորումը, «ներառեալ՝ պահուած անձերու ազատ արձակումը», եւ անհետ կորածներու ճակատագրին պարզաբանումը պիտի նպաստեն վստահութեան։ Ակնարկը յստակ է Պաքուի բանտերուն մէջ գտնուող հայերուն։
Փախստականներ, ընտրութիւններ, ապատեղեկատուութիւն
Կազմակերպութիւնը կը գնահատէ հայկական կառավարութեան ջանքերը՝ Ղարաբաղէն եկած փախստականները ինտեգրելու համար։ Ան կ՚ողջունէ նաեւ 7 Յունիս 2026-ի խորհրդարանական ընտրութիւններու «պատշաճ անցկացումը» եւ օտար միջամտութեան ու տեղեկատուական խեղաթիւրումներու դէմ պայքարը։
Փնոմ Փէնի հռչակագիրը կ՚ողջունէ Հոկտեմբերին Երեւանի մէջ կայացած կենսաբազմազանութեան COP17 համաժողովի արդիւնքները։ Ան կը յիշէ նաեւ խաղաղութեան կրթութիւնը, որուն մասին ՄԱԿ-ը բանաձեւ ընդունեց 4 Յունիս 2026-ին՝ Հայաստանի նախաձեռնութեամբ։
Փաշինեան՝ լիագումար նիստին
Լիագումար նիստերուն ընթացքին Նիկոլ Փաշինեան խօսեցաւ Ատրպէյճանի հետ խաղաղութեան եւ տարածաշրջանային համագործակցութեան մասին, ըստ իր աշխատակազմին։ Գագաթնաժողովի եզրին ան հանդիպեցաւ Կամպոտիոյ վարչապետ Հուն Մանէթի հետ, նախորդ օրը՝ Մոլտովայի վարչապետին հետ։
Վերլուծում
Ատրպէյճան Ֆրանքոֆոնիի անդամ չէ։ Ուրեմն Երեւան հոս իր դաշտին վրայ էր՝ տասնեակ պետութիւններու եւ կառավարութիւններու առջեւ, ներառեալ Ֆրանսան։ Բանաձեւը պարտադիր ուժ չունի։ Բայց ան սեւով ճերմակի վրայ կ՚արձանագրէ հայկական դիրքորոշումը՝ նախաստորագրուած խաղաղութիւն, Ալմա Աթայի վրայ հիմնուած սահման, TRIPP եւ բացում դէպի Թուրքիա։ Ամենազգայուն կէտը պահուած անձերու յիշատակումն է։ Տուպլինի համատեղ հաղորդագրութեան այս հարցին շուրջ լռութենէն ետք, Երեւան այժմ ունի բազմակողմ փաստաթուղթ մը։ Մնայ տեսնել՝ այս աջակցութիւնը կշիռ պիտի ունենա՞յ Պաքուի մէջ։
Կարելի հետեւանքներ
Խաղաղութեան, սահմանին եւ պահուած անձերու մասին Հայաստանի դիրքորոշումը այժմ կը գտնուի Ֆրանքոֆոնիի պետութիւններու ղեկավարներուն ընդունած փաստաթուղթի մը մէջ։


