Պաքուի հայ բանտարկեալներ. Ծերակոյտին մէջ Փարիզ զանոնք նախապայման կը նկատէ կարգաւորման համար
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Փարիզ, Ֆրանսա
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Ֆրանսական կառավարութեան համար Ատրպէյճանի մէջ պահուող հայերուն հարցին լուծումը նախապայման է Երեւանի եւ Պաքուի միջեւ յարաբերութիւններու կարգաւորման։ Արտաքին առեւտուրի գծով պատուիրակ նախարար Նիքոլա Ֆորիսիէ այս մասին յայտարարեց Ծերակոյտին մէջ, Երեքշաբթի, 10 Նոյեմբերին։ Ան կը պատասխանէր Պուշ-տիւ-Ռոնի ընկերվարական ծերակուտական Մարի-Արլեթ Քարլոթթիին։ Նախարարը ողջունեց չորս բանտարկեալներու վերադարձը Հայաստան՝ 14 Յունուարին, եւ կոչ ըրաւ ազատ արձակելու կամայականօրէն պահուող բոլոր անձերը։ Ան յիշեցուց, որ Ֆրանսա միանշանակօրէն դատապարտած էր Լեռնային Ղարաբաղի մէջ ատրպէյճանական յարձակումը։ Ան խոստացաւ տեղահանուածներուն տրուող օգնութիւնը յարմարցնել անոնց ներկայ կարիքներուն։ Եւ պաշտպանեց իրաւունքը անոնց, որոնք կը փափաքին տուն վերադառնալ՝ ազատօրէն եւ ապահով պայմաններու մէջ։ Այդ փոխանակումին տեսանիւթը այդ օրէն ի վեր կը տարածուի ընկերային ցանցերու վրայ։
Հարցումը Փետրուարէն կը սկսի։ Մարի-Արլեթ Քարլոթթի զայն ներկայացուցած էր 5 Փետրուար 2026-ին, Ծերակոյտի պաշտօնական թերթին մէջ, Եւրոպայի եւ արտաքին գործոց նախարարին ուղղուած։ Ան կը հարցնէր, թէ Ֆրանսա գործնականօրէն ի՛նչ կ՚ընէ Արցախի գաղթականներուն համար եւ Ատրպէյճանի մէջ պահուող հայ քաղաքական բանտարկեալներու ազատ արձակման համար։ Պատասխանը եկաւ այս շաբաթ, նիստի ընթացքին, Նիքոլա Ֆորիսիէի բերնով, կառավարութեան անունով։ Ծերակուտականը տեսանիւթը հրապարակեց 10 Նոյեմբերին։
Իր գրութեան մէջ մարսէյլցի ծերակուտականը Մարսէյլը կը կոչէ հայերը ընդունող «առաջին քաղաքը», ուր, իր խօսքով, կ՚ապրին հայկական ծագումով աւելի քան 80 000 անձեր։ Եւ կը զգուշացնէ, որ համերաշխութիւնը «չի կրնար եղանակային ըլլալ»։
Ի՛նչ պատասխանեց կառավարութիւնը
Նախարարը բանտարկեալները դրաւ խաղաղութեան գործընթացին կեդրոնը։ Չլուծուած մարդասիրական հարցերը պէտք է քննարկուին երկու երկիրներուն միջեւ կարգաւորման շրջանակին մէջ, ըսաւ ան։ Իսկ բանտարկեալներու հարցին լուծումը անոր նախապայմանն է։ Ան քաջալերեց Հայաստանն ու Ատրպէյճանը յարգելու իրենց պարտաւորութիւնները՝ նշելով, որ վերջին յառաջընթացը Հարաւային Կովկասի մէջ տեւական խաղաղութեան առիթ կը ստեղծէ։
Լեռնային Ղարաբաղի մասին Նիքոլա Ֆորիսիէ յիշեցուց, որ Փարիզ միանշանակօրէն դատապարտած էր Պաքուի ռազմական գործողութիւնը եւ ցաւ յայտնած հայ բնակչութեան գրեթէ ամբողջական մեկնումին համար։ Իր խօսքով, Ֆրանսա տեղահանուածներու ընդունելութեան համար տրամադրած է ամենամեծ մարդասիրական օգնութիւնը։ Ան յիշատակեց նաեւ Արդարադատութեան միջազգային դատարանին 17 Նոյեմբեր 2023-ին որոշած նախնական միջոցառումները։
Ովքե՞ր են բանտարկեալները
5 Փետրուար 2026-ին Պաքուի զինուորական դատարանը դատապարտեց տասնհինգ հայեր, որոնցմէ հինգը՝ ցմահ ազատազրկման։ Անոնց կարգին է Լեռնային Ղարաբաղի նախկին նախագահ Արայիկ Յարութիւնեան։ 17 Փետրուարին գործարար Ռուբէն Վարդանեան, Արցախի նախկին պետական նախարար, դատապարտուեցաւ քսան տարուան բանտարկութեան։ Միջազգային Ներման Կազմակերպութիւնը (Amnesty International) դատավարութիւնը կոչեց արդարադատութեան ծաղրանկար։
Իր կնոջ՝ Վերոնիքա Զոնաբենդի խօսքով, Ռուբէն Վարդանեան 25 Օգոստոսէն ի վեր չի կրնար հանդիպիլ իր փաստաբանին։ Փոխարէնը, չորս բանտարկեալներ 14 Յունուարին վերադարձուեցան Հայաստան, քայլ մը, զոր Փարիզ ողջունեց։
Դուպլինի լռութիւնը
Ժամանակացոյցը այս պատասխանին կշիռ կու տայ։ Երկու օր ետք, 12 Նոյեմբերին, Նիկոլ Փաշինեան եւ Իլհամ Ալիեւ հանդիպեցան Դուպլինի մէջ։ Անոնց համատեղ հաղորդագրութիւնը կը խօսի փոխադրութեան, առեւտուրի, ելեկտրականութեան եւ գետերու մասին։ Բանտարկեալներու մասին՝ ոչ մէկ բառ։
Վերլուծում
Կարեւոր բառը «նախապայման»ն է։ Փարիզի համար խաղաղութիւնը միայն ճամբաներ ու ելեկտրական գիծեր չէ։ Ան կ՚անցնի նաեւ Պաքուի բանտերէն։ Ընտանիքներուն համար օգտակար դիրքորոշում մըն է։ Բայց ասիկա նախադասութիւն մըն է, զոր արտաքին առեւտուրի նախարար մը արտասանեց գործընկերոջ մը անունով, բանաւոր հարցումներու նիստի մը ընթացքին։ Ան ոչինչ կ՚ըսէ այն միջոցներուն մասին, զորս Ֆրանսա պատրաստ է գործադրելու։ Միւս կողմէ, Պաքու եւ Երեւան կը հրապարակեն համատեղ հաղորդագրութիւններ, ուր բանտարկեալները այլեւս չեն երեւիր։ Երկու խօսոյթներուն միջեւ եղած տարբերութիւնն է իսկական նիւթը։
Կարելի հետեւանքներ
Նախարարութեան գրաւոր պատասխանը պէտք է հրապարակուի Ծերակոյտի պաշտօնական թերթին մէջ։ Հայ բանտարկեալները կը մնան Պաքուի բանտերուն մէջ։
