Իրան պատրաստ է Հայաստանի մէջ նաւթավերամշակման գործարան կառուցելու
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Թեհրան, Իրան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Իրան պատրաստ է իր արհեստագիտական եւ ճարտարագիտական կարողութիւններով Հայաստանի մէջ նաւթավերամշակման գործարան մը կառուցելու։ Այս մասին Երեքշաբթի, 17 Նոյեմբերին, Թեհրանի մէջ յայտարարեց Իրանի նաւթի պաշտօնակատար նախարար Համիտ Պովարտ՝ ընդունելով Հայաստանի տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցուածքներու նախարար Դաւիթ Խուդաթեանը։ Ըստ իրեն՝ «արդիւնաւէտ» քննարկումներ տեղի ունեցած են ծրագրին իրանեան մասնաւոր ընկերութիւններու մասնակցութեան մասին։ Թեհրան այժմ կը սպասէ Երեւանի առաջարկներուն։ Իրանցի նախարարը նաեւ յայտնեց, թէ պատրաստ է Հայաստան արտածելու հեղուկացուած նաւթային կազ «առանց որեւէ սահմանափակման» եւ օգնելու անհրաժեշտ ենթակառուցուածքներու կառուցման։ Նոյն օրը Խուդաթեան հանդիպեցաւ Իրանի փոխնախագահ Համիտ Փուրմոհամմատիին եւ ելեկտրականութեան նախարար Ապպաս Ալիապատիին։ Թիւեր կամ համաձայնագիր չյայտարարուեցան։
Այցելութիւնը կարճ էր եւ նուիրուած՝ մէկ նիւթի. ելեկտրաուժանիւթ։ Դաւիթ Խուդաթեան Թեհրան հասաւ Երեւանի մէջ գումարուած հայ-իրանեան միջկառավարական յանձնաժողովի 19-րդ նստաշրջանէն մէկ շաբաթ չանցած։
Իրանի նաւթի նախարարութեան մէջ Համիտ Պովարտ շեշտեց իր երկրին փորձառութիւնը։ «Վստահեցէք նաւթարդիւնաբերութեան մէջ Իրանի փորձառութեան, որովհետեւ ան ձեռք բերուած է ամենախիստ պատժամիջոցներու տակ», ըսաւ ան, ըստ նախարարութեան լրատու գործակալութեան՝ Շանայի։ Ան վստահեցուց, թէ իր նախարարութիւնը Հայաստանի հետ համագործակցութեան «ոչ մէկ առաստաղ» կը դնէ։
Գործարան, հեղուկ կազ եւ կազի նոր ճամբաներ
Սեղանին դրուեցան երեք առաջարկներ։ Նախ՝ գործարանը, իրանեան մասնաւոր ընկերութիւններու եւ Իրանի նաւթագործներու թոշակային հիմնադրամին կապուած ընկերութիւններու մասնակցութեամբ։ Ապա՝ հեղուկ կազը, որ Թեհրան կ՚առաջարկէ մատակարարել առանց ծաւալի սահմանափակման։ Վերջապէս՝ կազի առեւտուրի «նոր ճամբաներ», որոնց արհեստագիտական կողմերը իրանեան նախարարութիւնը կ՚առաջարկէ ուսումնասիրել։
Երկու կողմերը համաձայնեցան այս առաջարկները փոխանցել իրենց համատեղ աշխատանքային խումբին։ Հոն պիտի կատարուի անոնց արհեստագիտական քննութիւնը։
Կազ՝ ելեկտրականութեան դիմաց. յարաբերութեան հիմքը
Հայկական կողմէն Դաւիթ Խուդաթեան յիշեցուց «կազ՝ ելեկտրականութեան դիմաց» գործընկերութիւնը, որ տարիներէ ի վեր կը կապէ երկու երկիրները. Հայաստան կը ստանայ իրանեան կազ եւ կը վճարէ ելեկտրականութեամբ։ Ան յայտնեց, թէ Հայաստան շահագրգռուած է կազի եւ նաւթամթերքներու աւելի լայն առեւտուրով, ներառեալ՝ իրանեան մասնաւոր հատուածին հետ։
Փոխնախագահ Համիտ Փուրմոհամմատիի հետ ան քննարկեց ելեկտրականութեան փոխանակումներու աւելացումը։ Իրանցի պաշտօնատարը նաեւ խոստացաւ մէկ տարուան ընթացքին Հայաստանի սահմանին վրայ գտնուող Նորտուզի անցակէտը դարձնել Իրանի ամենագործօն ցամաքային անցակէտը։ Հայաստանցի նախարարը հանդիպումներուն տեսանիւթը հրապարակեց իր Ֆէյսպուքեան էջին վրայ։
Վերլուծում
Հայաստան նաւթավերամշակման գործարան չունի։ Ան ամբողջութեամբ կը ներածէ իր վառելանիւթը, գլխաւորաբար Վրաստանի ճամբով։ Իրանի հետ կառուցուած գործարան մը պիտի նուազեցնէր այս կախեալութիւնը, սակայն տակաւին ոչինչ որոշուած է. ո՛չ վայր, ո՛չ կարողութիւն, ո՛չ ալ նիւթական միջոցներ յայտարարուած են։ Ծրագիրը պիտի հաշուի առնէ նաեւ Իրանի նաւթային հատուածին դէմ ամերիկեան պատժամիջոցները։ Թեհրանի առաջարկը կու գայ այն պահուն, երբ Երեւան կը բազմազանեցնէ իր գործընկերները՝ Եւրոպական Միութենէն մինչեւ TRIPP ճամբան։ Իրանի համար, որ մտահոգ է իր սահմանին երկայնքով անցնող այդ ճամբով, ասիկա միջոց մըն է Հայաստանի հարաւը մնալու անփոխարինելի ելեկտրաուժանիւթային գործընկեր։
Կարելի հետեւանքներ
Իրանեան առաջարկները այժմ կ՚անցնին համատեղ աշխատանքային խումբին։ Երեւան պէտք է որոշէ՝ գործարանի ծրագիր մը կը ներկայացնէ՞, եւ ի՛նչ ձեւով։


