«Հայաստանի մէջ սերունդ մը մեծցնել ռեգբիի շնորհիւ»

Հայաստանի հաւաքականի նախկին խաղացող եմ։ Առաջին գլխարկս ստացած եմ 2004-ին։ Ֆրանսացի եմ՝ հայկական ծագումով, կը բնակիմ Փարիզ, եւ աւելի քան քսան տարիէ ի վեր կը գործեմ մամուլի ասպարէզին մէջ։ Հայաստանի հետ իմ կապս մայրս է, որ հայուհի է։

Ընտանիք մըն էր, որ Թուրքիա կ՚ապրէր եւ ցեղասպանութիւնը ապրած է, փրկուած է, եւ Սուրիա յայտնուած է, Հալէպի ճամբարներուն մէջ, իմ մեծ մայրս, որուն յետոյ միացած է մեծ հայրս։ Ֆրանսայի եւ անգլիացիներու գործողութիւններուն շնորհիւ խնամք ստացած են, հասած են Մարսէյլ, ապա բարձրացած՝ փարիզեան շրջան։ Պատմութիւն մըն է, որ դժբախտաբար եւ ողբերգօրէն դասական է սփիւռքի շատ անդամներու մօտ։

Հայկական միութենական շրջանակին մէջ չեմ մեծցած. հայկական դպրոց չեմ յաճախած, տան մէջ հայերէն չէինք խօսեր։ Նոյնիսկ պապս հայերէն չէր խօսեր, թէեւ բոլոր բարեկամները հայ էին։ Այդ պատմութիւնը լաւ կը ճանչնայի, սակայն Հայաստանը իբրեւ երկիր՝ այսօրուանէն պակաս։ Հայկական ռեգբիի աշխարհին հետ առաջին հանդիպումս մշակութային եւ զգացական ցնցում մը եղած է, եւ նուիրումի սկիզբը։ Առաջին անգամ Հայաստան գացած եմ 2004-ին, հաւաքականի տնային խաղի մը համար, առաջինը որ խաղցուած է Աբովեանի մէջ։ Արդէն առաջին հաւաքին մեզի բացատրած են, որ հաւաքականի խաղացողը դեսպանի դեր մը ունի, պատասխանատուութիւն մը, եւ պէտք է ճանչնայ թէ ինչ է Հայաստանը։

Առաջին կապս 2003-ին է, իսկ 2004-ին սկսած են Եւրոպայի առաջնութեան խաղերուն պատրաստութիւնները։ Ինծի կանչած է Միշել Թաչճեանը, «Ռասինկ»ի նախկին խաղացող. ես կը խաղայի, երբ ան իր կարիերան կ՚աւարտէր։ «Ռասինկ»ի մէջ խաղցած եմ մինչեւ մասնագիտական շեմը, ապա դադրած եմ, երբ առեւտրական դպրոց մտած եմ. այդ մակարդակը չունէի։ Համալսարանական առաջնութեան մէջ խաղը նորէն հաճոյք դարձած է, եւ ինծի դիմած է Սիւրէնը, որ այն ատեն Ֆետերալ 2-ի մէջ էր։ Մակարդակը բաւական բարձր էր, եւ մարզուելու փափաքս վերադարձած է։ Սիւրէնէն ետք միացած եմ Սերժիին, որուն ծրագիրը յաւակնոտ էր. բարձրացած ենք Ֆետերալ 1, այսօրուան Նասիոնալ։ Ապա, գործս աւելի շատ ժամանակ կ՚առնէր եւ մակարդակը չափէն աւելի պահանջկոտ կը դառնար, մօտեցած եմ տունիս եւ քանի մը շրջան աւարտած եմ Պուլոն-Պիյանքուրի մարզական ակումբին մէջ։

Հայաստանը գրեթէ պատահաբար եկած է։ Միշել Թաչճեան, որ հաւաքականի ղեկավար կազմին մաս կը կազմէր, ինծի դիմած է, համոզուած որ ընտրութեան չափանիշներուս կը համապատասխանիմ, եւ ըսած է որ Հայաստանի թիմին օրաւար մը կայ։ Եթէ կամաւոր ըլլայի, կրնայի մաս կազմել։ Քանի մը ամիս ետք կանչուած եմ առաջին հաւաքի մը։

Այո, երկու անգամ. 2004-ին եւ 2006-ին։ 2004-ի շրջանի աւարտին Եւրոպայի չեմպիոն ենք։ Մտած ենք ՖԻՐԱ-ի առաջնութիւնը, որ այսօր Rugby Europe կը կոչուի, ամենափոքր դիւիզիոնէն, ապա աստիճաններու բարձրացած։ Իւրաքանչիւր տիտղոսով մէկ դիւիզիոն վեր ելած ենք։

Գեղեցիկ խաղացողներ ունէինք. Լորան Հայրապետեան, որ մասնագէտ էր, Ֆրետերիք Պոյաճեան, Ալպեր Թաթեւոսեան, որ Անգլիա կը խաղար, Ճոնաթան Թորոսեան, եւ աւելի երիտասարդներ, ինչպէս Ժաք-Անթուան Պօղոսեան, իմ սերունդէս։ Շատ ճամբորդած ենք. Հունգարիա, Իսրայէլ, Լիթուանիա, Շուէտ, Զուիցերիա, Պելճիքա, ուր ի միջի այլոց կը շահէինք։ Մարզական էր, եւ յստակօրէն մշակութային. իւրաքանչիւր մեկնում աշխարհը ռեգբիով բացայայտելու ձեւ մըն էր։

Արկածը կտրուած է 2011-ի շրջանէն ետք։ 2004-էն 2012, այն ատենուան ֆետերասիոնը դժուարութեամբ կը յաջողէր Հայաստանի մէջ զարգացման ծրագիր մը դնել։ Ազգային հաւաքականներ կային, քսան տարեկանէն վար հաւաքական մը, եօթնեակի եւրոպական շրջանի փուլեր, սակայն տեղւոյն վրայ քիչ զարգացում. աղքատութիւն, սահմանափակ ենթակառոյցներ, մարդիկ նախ կը մտածէին ապրելու մասին։ ՖԻՐԱ-ն քանի մը անգամ երաշխիքներ խնդրած է խաղացողներու, ակումբներու, մրցավարներու թիւին եւ կրթական ծրագրերու մասնակցութեան մասին։ Ֆետերասիոնը այդուն համար կազմակերպուած չէր։ 2012-ին տրամաբանօրէն Հայաստանը որակազրկած են, ըսելով. պատրաստ չէք։ 2012-էն ետք ամէն ինչ կամաց-կամաց քայքայուած է։ Յաջորդ չէ եղած։ Ապա եկած են քովիտը եւ պատերազմը։

Երկու տարի առաջ, մեր շատեր՝ Ֆրանսայի, Զուիցերիոյ, Վրաստանի մէջ կապի մէջ մնացած, ուզած են ծրագիրը վերսկսիլ, անցեալէն սորված, եւ այլ կերպ կազմակերպել։ Ոչ միայն հաւաքական մը վերսկսիլ. ռեգբին վերսկսիլ։ Հաշուառումը շատ արագ եղած է. ռեգբիի գործունէութիւն չկար, կանոնաւոր մարզանք չկար, մարզիչ չկար։ Սակայն Արդարադատութեան նախարարութեան մօտ դեռ շուրջ տասը կազմակերպութիւն արձանագրուած էր իբրեւ ռեգբիի ֆետերասիոն, գրեթէ բոլորը առանց իրական գործունէութեան։ Զերոյէն սկսած ենք. Հայաստանի մէջ ռեգբիի խաղադաշտ չկար, ոչ մէկ արտօնագրուած խաղացող։ Առաջին իսկական հարցը ենթակառոյցներն էին, դաշտերու մուտքը, եւ ակումբի գաղափարը, գոնէ ապահովագրութեան համար եւ որպէսզի կրնանք ընդունիլ ու պաշտպանել փոքրերը։

Երեք ծրագիր զուգահեռ կը վարենք։ Առաջինը տեղական զարգացումն է Հայաստանի մէջ. թիմերու թիւը բազմացնել, Երեւանի շրջակայքը եւ աւելի հեռու երթալ։ Գացած ենք Կիւմրի, Դիլիջանի մօտ գիւղ մը, Սեւանայ լիճին շուրջ գիւղեր, եւ հարաւը, Գորիս, մինչեւ գիւղերու խորքը, խաղը ծանօթացնելու, զգայնացնելու, մարզանքներ վարելու, եւ քաղաքապետարաններուն հետ աշխատելու, որպէսզի մունիսիպալ դաշտերու մուտք ունենանք, թէկուզ փոքր, որոնք արդէն անվճար են։

Երկրորդ ուղղութիւնը մարզիչներու, դաստիարակներու եւ մրցավարներու կազմաւորումն է։ Նախարարութեան հետ մեծ ծրագիր մը ունինք՝ դպրոցական ռեգբիի համար, եւ առաջին հանդիպումները Մարզանքի հիմնարկին հետ, որ Ֆրանսայի մարզական բարձրագոյն ուսման համարժէքն է, որպէսզի ռեգբին մտնէ ապագայ մարզանքի ուսուցիչներու դասաւանդութեան մէջ։ Յունիսին, Վրաստանի ռեգբիի ֆետերասիոնին գործակցութեամբ, World Rugby-ի վկայագրուած երկու մարզիչ երեք օր անցուցած են Հայաստանի մէջ եւ շուրջ տասնհինգ հոգի կազմաւորած։ Չափազանց փոքր բիւտճէի հակառակ, կը փափաքինք նաեւ կամաւորներ ղրկել Rugby Europe-ի ծրագրերուն, հենց որ ճանչցուինք։

Երրորդ ուղղութիւնը հայկական հաւաքականներու վերսկսումն է, տասնհինգնեակի եւ եօթնեակի, կանանց եւ տղամարդոց։ Խաղացողներու հաշուառում մը կը կատարենք Հայաստանի մէջ եւ սփիւռքին մէջ. Ֆրանսա, Մեծն Բրիտանիա, Զուիցերիա, Պելճիքա, ինչպէս նաեւ Վրաստան, Իրան, Ռուսիա, Հնդկաստան։ Մարզչական կազմ մը կը կառուցենք, եւ 2027-էն սկսեալ կը նպատակադրենք լաւագոյն խաղացողներու առաջին հաւաքները, որպէսզի սկսինք աշխատիլ մէկ կամ մէկ քանի հաւաքականներու վրայ։ Առաջին մեծերու ճամբարը նախատեսուած է յառաջիկայ գարնան։

Հոկտեմբերի սկիզբը, Երեւանի «Լայոնզ»ը միայն իրանական ակումբի մը դէմ չէ խաղցած. իրանական ֆետերասիոնը վերջապէս ղրկած է Իրանի հաւաքականը։ Պարտուած ենք։ Մակարդակի մեծ տարբերութիւն չկար, բայց ֆիզիքական, պատրաստութեան մեծ տարբերութիւն մը կար. «Լայոնզ»ը յաճախ շաբաթը միայն մէկ մարզանք ունին, մեծ մասամբ փոքր դաշտի մը վրայ։ Սակայն հեռաւորութիւնը այդքան մեծ չէր, եւ շատ պատուաբեր երեւցած են։ Խաղցած ենք Փիւնիկ մարզադաշտին մէջ, ֆութպոլի մարզադաշտ մը, ամպիոնը լեցուցած ենք, եւ մամուլի լուսաբանումը մեր յոյսերէն աւելի եղած է։ Հաւաքականը ցուցափեղկ կը դառնայ. պէտք է ռեգբի ցոյց տալ, այդ փոքր-ինչ հայրենասիրական հպարտութեամբ, որպէսզի ծնողները իրենց զաւակները գրանցեն։

Ռեգբին ծանօթացնելու համար նաեւ Ռեգբիի օր կազմակերպած ենք, մեծ քարոզչական օր մը, Յունիսի կէսերուն Երեւանի մէջ։ Հարիւր երեխայ համախմբած ենք, որոնք առտուանէն մարզերէն հասած են Երեւան. ընդունած ենք զանոնք եւ ամբողջ առտու մարզած՝ արհեստանոցներու մէջ, որոնք վարած են երկու օր կազմաւորումի մէջ գտնուողները։ Կիրակի կէսօրին հարիւր յիսուն ճաշ նուիրուած է։ Յետմիջօրէին, եօթնեակի մրցաշարք մը հերթափոխած է երիտասարդներու եւ մեծերու խաղերը. «Լայոնզ»ի երկու թիմ, «Լիպըրթի Իկըլզ» ակումբը՝ ըստ էութեան ֆութպոլի ակումբ մը, որ ռեգբին զարգացնել կ՚ուզէ, եւ վրացական թիմ մը, որ բարեկամաբար եկած էր։ Մայիսին «Լայոնզ»ը արդէն խաղցած էին Կիպրոսի ակումբի մը դէմ, մեծ դաշտի մը վրայ։ Հայաստանի մէջ այլեւս ռեգբիի սիւներ չկային. ալիւմինի արտադրող մը երեք մեթրանոց խողովակներ զոդած է՝ զանոնք շինելու համար։ Մանրուք կը թուի, բայց շատ բնորոշ է։

Այս բոլորը դեռ կը յղանայ։ Երեւանի «Լայոնզ»ը կայ, որոնց կը սատարենք, եւ «Լիպըրթի Իկըլզ»ը։ Ուրիշ ակումբ մըն ալ իր կողմէ կազմուած է. հոն կը համախմբուին առաւելաբար ռուս եւ ուքրանացի խաղացողներ, ուքրանացի մարզիչի մը ղեկավարութեամբ։ Անոնց հետ մէկ ու կէս տարիէ ի վեր կը շփուինք. այդ ալ զիրենք մղած է անցեալ տարի իրենց ակումբը ստեղծելու, եւ այժմ կրակային ռեգբի կը խաղան։

Այո, առաջնութիւն մը պէտք է, դպրոցական կամ համալսարանական. նպատակը այդ է։ Կը յառաջանանք Կիւմրիի հետ, Գորիսի հետ, Արմաւիրի մարզին հետ, ուր հետաքրքրութիւն կայ։ Սեւանայ լիճին շուրջ, Մարտունիի եւ Գաւառի մէջ, մարզանքները արդէն սկսած են. ակումբ կազմելը, եւ զայն ֆինանսաւորելը, ուրիշ փուլ մըն է։ Պէտք է գոնէ փոքր չափով հատուցել դաստիարակներուն եւ մարզիչներուն, նոյնիսկ երբ դաշտ մը տրամադրուած է։ Կը կարծենք որ ներուժ կայ, եւ երիտասարդութեան համար իսկական պէտք մը։ Հայերը շփումի եւ ուժի մարզանքներ կը սիրեն՝ ըմբշամարտ, սամպօ, բռնցքամարտ, քարաթէ, ձիւտօ, ծանրամարտ։ Մշակութային մարտահրաւէրը խմբային մարզանքն է, որ դեռ ընտանիքներուն համար սովորութիւն չէ։ Բայց ռեգբին բոլոր մարմնակազմերուն համար է, բոլոր կարողութիւններուն։ Առայժմ նպատակը աճիլն է. որ մարզանքները աւելի շատ ըլլան եւ աւելի շատ մարդ հրաւիրեն։

Գործադիր գրասենեակը վեց հոգի է։ Յակոբ Աբրահամեան աւելի քան քառասուն տարիէ ի վեր հայկական մարզանքի դէմք մըն է, մանաւանդ Պարալիմպիական յանձնաժողովի նախագահ. կազմին մէջ նաեւ ընդգրկուած էր ներառական եւ հաշմանդամներու ռեգբիին համար։ Իրմէ խնդրած եմ որ նախագահ դառնայ, որովհետեւ ճիշդ անձն էր։ Համաձայնած է, մէկ պայմանով. որ երկուքս համանախագահենք։ Կը փափաքէր մեր լրացուցիչութիւնը։ Ուրեմն երկու համանախագահ ունինք, երկու փոխնախագահ՝ որոնցմէ մէկը փաստաբան փոխնախագահուհի մըն է, որ անցած է Օլիմպիական յանձնաժողովէն եւ Մարզանքի նախարարութենէն, եւ կը սատարէ մեզ կառուցուածքին, իրաւական եւ հաստատութենական հարցերուն վրայ, ընդհանուր քարտուղար մը եւ գանձապահ մը։

Զարգացման յանձնաժողով մը ստեղծած ենք, ուր իւրաքանչիւր ակումբի կամ թիմի ներկայացուցիչ մը կայ, նոյնիսկ եթէ տակաւին սկզբնական եւ ոչ պաշտօնական է։ Խաղացողուհի մը, անգլիական ծագումով, այժմ Իտալիա հաստատուած եւ խաղցող, յատկապէս կը զբաղի կանանց ռեգբիի զարգացումով. Հայաստանի մէջ ռեգբին աղջիկներուն եւ տղոց համար է, իսկոյն սկիզբէն։ «Օվալիան» միութիւնը, Ֆրանսայի մէջ գրանցուած նախկին միջազգային խաղացողներու միութիւն մը, որուն նախագահն է Վենսան Մաքինաճեան, նոյնպէս ներկայացուած է այդ յանձնաժողովին մէջ։ Անոր նախագահը եւ տակաւին խաղցող մարզիկ մը վերջերս վերադարձած են Հայաստանի մէջ անցուցած շաբաթէ մը։

Պաշտօնական անունը հենց Ռեգբիի համահայկական ֆետերասիոնն է։ Բոլոր ծրագրերը կը շարունակեն այն, ինչ կը կատարուի քսանհինգ տարիէ ի վեր։ Երկու նախագահ ճանչցած եմ, շատ ղեկավար կազմեր։ Մարդիկ դեռ ծրագրին մաս կը կազմեն եւ ժամանակ ու ուշադրութիւն կու տան. Միշել Թաչճեան, Փաթրիք Օթամեան, եւ ուրիշներ։

Ամէն ինչի պէտք ունինք, որովհետեւ ծրագիրը զերոյէն կը մեկնի, թէեւ մէկ տարուան մէջ շատ արագ կազմուած ենք։ Հաղորդակցութեան կապերու պէտք ունինք, մանաւանդ սփիւռքին ուղղուած, ռեգբին եւ ֆետերասիոնը քարոզելու, եւ տեղւոյն վրայ ձեռնարկները սատարելու. կազմաւորումներ, «Լայոնզ»ի յաջորդ խաղերը, օտար թիմերու ընդունելութիւն՝ իրանական, վրացական, եւ երկու ֆրանսական ակումբ, որոնք Մայիսի այցելութեան մը վրայ կ՚աշխատին։ Պէտք է որ ռեգբիի աշխարհը երիտասարդական կամ մեծերու թիմեր ղրկէ Հայաստան, խաղը ցոյց տալու, մինչեւ որ հաւաքականը եւրոպական առաջնութիւններուն խաղայ։ Կամաւոր մարզիչներու պէտք ունինք, պատրաստ քանի մը օր անցընելու Հայաստանի մէջ, եւ, մեր բիւտճէն նկատի առած, իրենց ճամբորդութիւնը իրենք վճարելու։ Ընդունելութեան մէջ շատ ուժեղ ենք։

Ամենակարեւոր կէտը գործընկերներու որոնումն է, որ պիտի սկսինք, թէ՛ Հայաստանի մէջ, թէ՛ սփիւռքներուն մէջ. բնային օժանդակութիւն, դրամական սատար եւ հաստատութենական գործընկերներ։ Երեւանի քաղաքապետարանին հետ կ՚աշխատինք յառաջիկայ գարնան դպրոցական մրցաշարքի մը վրայ, եւ կ՚ուզենք «Լայոնզ»ի խաղ մը վրացական թիմի մը դէմ Կիւմրի վարել։ Պէտք է ֆինանսաւորել մարդատար կառքեր՝ երեխաները մարզանքի եւ ձեռնարկներու տանելու, արտասահմանի կազմաւորումներ, օդանաւի տոմսեր, բնակարան։ Այսօր երկու-երեք հոգի մեր գրպանէն կը հանենք այդ ծախսերը։ Մարդասիրական ծրագիր չէ այս. մարզական, կրթական եւ հասարակական ծրագիր է, համերաշխ, ծախսերու լրիւ հետագծելիութեամբ, մինչեւ տաքսիի անդորրագրերը, Սիւնիք տանող ուղեւորութիւնները, կամ Ստեփանաւան երթալու նաւթի լեցումը։

Հետեւեցէք ֆետերասիոնի էջերուն ընկերային ցանցերուն վրայ։ Երբ Հայաստան էք, իւրաքանչիւրը կրնայ օգնել. խաղացողներու պէտք ունինք, խնամակալներու, դաստիարակներու, մարդոց որ ծնողներ կամ երիտասարդներ ընդունին, մարզանք, խորտիկ, խաղ կազմակերպեն։ Իւրաքանչիւրին տեղ մը կայ, նոյնիսկ անոնց որ երբեք չեն խաղցած եւ պարզապէս կու գան զուարճանալու։ Ճշմարտութիւնը այն է, որ կը զուարճանանք խաղէն առաջ, խաղին եւ խաղէն ետք։

Որ ռեգբին իրեն համար է։ Բոլոր անոնք որ խաղցած են, կամ դաշտի եզերքէն խաղ մը դիտելու եկած, նոյն բանը զգացած են. խմբային հոգի մը, ուր ընտանիքի մը մէջ կը մտնես։ Թէ՛ փոքր ակումբներուն, թէ՛ մեծերուն մէջ, ամբողջ կեանքի բարեկամներ կը շահիս։ Առաջին հերթին խաղ մըն է, զուարճանալու համար. անոնք որ կը փափաքին, կրնան բարձր մակարդակի երթալ։ Ռեգբիով կը դաստիարակուիս, որովհետեւ խումբը եւ նուիրումը մարդը համերաշխ կը դարձնեն։ Մրցավարին, մարզիչներուն տեղը խորապէս յարգուած է։ Ծնողներուն համար ուժեղ կրթական արժէքներով մարզանք մըն է։ Դարձեալ տեսանք այդ, երբ «Լայոնզ»ը Իրանի հաւաքականը ընդունած է. մեծ ընթրիք մը, տօնական, ճառեր, կենացներ, աւանդական ճաշեր։ Ռեգբիին մէջ ամէն տեսակ մարդու տեղ կայ, եւ ամենաբաց մարզանքն է։ Հայաստանը այս մարզանքին պէտք ունի, որովհետեւ սերունդի մը պիտի թոյլատրէ ազատագրուիլ եւ զարգանալ, յստակօրէն, ռեգբիին շնորհիւ։