Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ. Հայաստանի հետ համաձայնութիւն՝ մինչեւ 262 միլիոն տոլար կլիմայական ցնցումներու դէմ
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Արժոյթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) եւ Հայաստանը կնքած են աշխատակազմի մակարդակի համաձայնութիւն մը, որ մօտ 290 միլիոն տոլարի հասանելիութիւն կը բանայ։ 12 Նոյեմբերին յայտարարուած համաձայնութիւնը նախ կ՚ամփոփէ 2025-ի Դեկտեմբերին ստորագրուած աջակցութեան ծրագրին երկրորդ վերանայումը. հասանելի կը դառնան եւս 25 միլիոն տոլար։ Մանաւանդ, ան կը նախատեսէ բնական աղէտներու եւ կլիմայի փոփոխութեան դիմադրողականութեան նոր ծրագիր մը՝ երկու տարուան համար 262 միլիոն տոլարով։ ԱՄՀ-ի գործադիր խորհուրդը պէտք է զայն հաստատէ Դեկտեմբերին։ Հիմնադրամը հայկական աճը «կայուն» կը համարէ՝ այս տարի 5,5 առ հարիւր, բայց կը զգուշացնէ սղաճի մասին, որ 2026-ի վերջաւորութեան կը սպասուի 4,8 առ հարիւր, ինչպէս նաեւ աշխարհաքաղաքական վտանգներու մասին։
Երկու ծրագիր, երկու նպատակ
Համաձայնութիւնը պատրաստեց Ալեքսանտր Թիմանի գլխաւորած ԱՄՀ-ի առաքելութիւնը, որ Երեւան էր 16-էն 29 Սեպտեմբեր։ Ան երկու մասէ կը բաղկանայ։ Առաջինը «Սթենտ-պայ» պահուստային ծրագիրն է՝ եռամեայ ծրագիր մը, որ հաստատուած է 4 Դեկտեմբեր 2025-ին, ընդհանուր մօտ 175 միլիոն տոլարով։ Երկրորդ վերանայման հաստատումէն ետք հասանելի պիտի ըլլան եւս 25 միլիոն, ընդամէնը՝ 75 միլիոն ծրագրին սկիզբէն ի վեր։
Հայաստան այս ծրագիրը կը դիտէ իբրեւ ապահովագրութիւն. ան մտադիր չէ գործածելու գումարը, եթէ լուրջ ցնցում մը չըլլայ։ Երկրորդ մասը նոր է։ «Դիմադրողականութեան եւ կայունութեան» գործիքը կրնայ տրամադրել մինչեւ 262 միլիոն տոլար երկու տարուան ընթացքին՝ չորս յաջող վերանայումներէ ետք։
Սպասուած բարեփոխումները
Փոխարէնը Երեւան կը յանձնառու ըլլայ բարեփոխումներու։ Առաջին ծրագրին համար՝ ընդլայնել հարկային դաշտը, այսինքն՝ աւելի շատ մասնակիցներ ներգրաւել հարկերու վճարման մէջ, նուազեցնել պիւտճէական վտանգները, ամրապնդել Կեդրոնական դրամատան կառավարումը եւ բարելաւել վիճակագրութիւնը։
Նոր ծրագիրը կը միտի աղէտներու վտանգներու կառավարման, ջուրի կառավարման, ցնցումներուն արագ արձագանգող ընկերային պաշտպանութեան, էներգետիկ ապահովութեան եւ կլիմայի աւելի լաւ տուեալներու։
Ամուր տնտեսութիւն, մտահոգիչ սղաճ
ԱՄՀ-ը 2026-ին կը կանխատեսէ 5,5 առ հարիւր աճ՝ 2025-ի 7,1 առ հարիւրէն ետք, իսկ միջնաժամկէտ հեռանկարով՝ տարեկան մօտ 5 առ հարիւր։ Բայց տարեվերջին սպասուող 4,8 առ հարիւր սղաճը կը գերազանցէ Կեդրոնական դրամատան 3 առ հարիւր նպատակը։ Պատճառները՝ ներքին ուժեղ պահանջարկը, ինչպէս նաեւ Միջին Արեւելքի պատերազմով պայմանաւորուած փոխադրութեան եւ հումքի ծախսերու աճը։
«Կանխատեսման բացասական վտանգները մանաւանդ կու գան դժուար աշխարհաքաղաքական միջավայրէն, ներառեալ Միջին Արեւելքի հակամարտութիւնը, որ սղաճը կը բարձրացնէ եւ կրնայ վնասել արտահանումին», ըսաւ Ալեքսանտր Թիման։ Հիմնադրամը ողջունեց Սեպտեմբերին եւ Նոյեմբերին վերաֆինանսաւորման տոկոսադրոյքի երկու բարձրացումները՝ ընդհանուր 0,5 տոկոսային կէտով։ Այս տարուան պիւտճէի պակասորդը կը կանխատեսուի ՀՆԱ-ի 4 առ հարիւր, իսկ 2027-ի պիւտճէի նախագիծը կ՚ուզէ զայն իջեցնել 3,4 առ հարիւրի։ Դրամատուները կը մնան շահութաբեր եւ լաւ դրամագլխաւորուած։
Վերլուծում
ԱՄՀ-ի պատգամը կրկնակի է։ Հայաստան կը մնայ օրինակելի աշակերտ. ուժեղ աճ, ամուր դրամատուներ, իսկ ծրագիրը կը ծառայէ միայն իբրեւ ապահովութեան ցանց։ Բայց հիմնադրամը երկիրը կ՚ուղղէ այլ աշխատանքի մը՝ բնական աղէտներու դէմ պաշտպանութեան։ Երաշտներու, յորդումներու եւ երկրաշարժերու ենթակայ լեռնային երկրին կը տրամադրուի սովորական բաժինէն տասն անգամ աւելի մեծ գումար։ Պահը խորհրդանշական է. հէնց հիմա Երեւան կը թեկնածէ COP34-ը հիւրընկալելու։ Գլխաւոր խնդիրը կը մնայ սղաճը, զոր պէտք պիտի ըլլայ զսպել Կեդրոնական դրամատան յաջորդ որոշումներով։
Կարելի հետեւանքներ
ԱՄՀ-ի գործադիր խորհուրդը երկու համաձայնութիւններն ալ պիտի քննարկէ Դեկտեմբերին։ Նոր գործիքին վճարումները պիտի կախում ունենան երկու տարուան ընթացքին կատարուող չորս վերանայումներէն։
