Վաղարշապատ. Միացեալ Նահանգներէն 166 հազար տոլար՝ քանդակագործ Խորէն Տէր Յարութիւնեանի թանգարանը փրկելու համար
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Վաղարշապատ, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —
Ամփոփում
Միացեալ Նահանգները 166 հազար տոլար կը յատկացնեն Վաղարշապատի (Էջմիածին) Խորէն Տէր Յարութիւնեանի թանգարանի վերանորոգման, որ նուիրուած է ամերիկահայ քանդակագործին եւ նկարչին։ Ծրագիրը 10 Նոյեմբերին մեկնարկեցին Ամերիկայի դեսպանատան հանրային կապերու պատասխանատու Կրիֆին Ռոզել եւ Հայաստանի Կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ սպորտի փոխնախարար Ալֆրետ Քոչարեան։ Մշակութային ժառանգութեան պահպանման դեսպաններու հիմնադրամին (AFCP) կողմէ ֆինանսաւորուող ծրագիրը կը նախատեսէ շէնքին վերանորոգումը, ցուցադրութեան երկու յարկերուն վերականգնումը եւ հաւաքածոյի 261 գործերու պահպանման պայմաններու բարելաւումը։ Ուաշինկթըն զայն կը կապէ Միացեալ Նահանգներու 250-ամեակի տօնակատարութիւններուն։ 2005-էն ի վեր AFCP Հայաստանի մէջ 16 ծրագիրներու յատկացուցած է շուրջ 1,84 միլիոն տոլար։
Թանգարանը կը կրէ այն մարդուն անունը, որուն ճամբան հակառակն էր իր սերունդի շատ հայերու ճամբուն։ 1909-ին Աշոտաւանի մէջ ծնած Խորէն Տէր Յարութիւնեան մանուկ տարիքին հեռացաւ ցեղասպանութենէն ետք։ Իր քահանայ հայրը եւ 22 ազգականներ սպաննուեցան։ 1921-ին ան մօր ու քոյրերուն հետ հասաւ Միացեալ Նահանգներ։
Վեց տասնամեակ ետք՝ 1983-ին, ան իր գործերուն մեծ մասը նուիրեց հայ ժողովուրդին։ Այսօր 261 գործէ բաղկացած այդ հաւաքածոն է, որ ամերիկեան ծրագիրը պէտք է պաշտպանէ։
Ինչի՞ պիտի ծառայեն 166 հազար տոլարը
Ամերիկայի դեսպանատան հաղորդագրութեան համաձայն՝ գումարը պիտի ծառայէ շէնքին վերանորոգման, ցուցադրութեան երկու յարկերուն վերականգնման եւ գործերու պահպանման ու ցուցադրման պայմաններու բարելաւման։ Նպատակն է երկարաժամկէտ պաշտպանել հաւաքածոն եւ աւելի լաւ ընդունիլ այցելուները։
Ֆինանսաւորումը կու գայ Պետական քարտուղարութեան կողմէ 2001-ին հիմնուած Մշակութային ժառանգութեան պահպանման դեսպաններու հիմնադրամէն։ Այս տարի, Միացեալ Նահանգներու 250-ամեակին առիթով, հիմնադրամը նախապատուութիւն կու տայ Ամերիկայի հետ ուղղակի կապ ունեցող ժառանգութեան վայրերուն։ Ամերիկահայ քանդակագործ մը՝ Էջմիածնի Մայր Տաճարին քաղաքին մէջ, կը համապատասխանէ բոլոր չափանիշներուն։
Ճամայքայէն՝ Ֆիլատելֆիա
Խորէն Տէր Յարութիւնեանի կեանքը վէպի կը նմանի։ Ան սկսաւ նկարել դեռ երկրորդական վարժարանի աշակերտ՝ Ուորչեսթըրի մէջ, Մասաչուսէց։ Ապա մեկնեցաւ Ճամայքա, ուր սիրահարուեցաւ քանդակագործութեան եւ կղզիին կարծր փայտերը փորագրեց։ Նիւ Եորք վերադառնալով՝ ան նուիրուեցաւ քարին ու մարմարին։
Իր գործերը մտան Նիւ Եորքի Մեթրոփոլիթըն եւ Ուիթնի թանգարանները։ Ան ցուցադրուեցաւ Լոնտոնի, Ֆլորանսայի, Փարիզի եւ 1971-ին Երեւանի մէջ։ Ֆիլատելֆիոյ մէջ ան գրանիտէ «Գիտնականը» քանդակեց Ֆէրմաունթ զբօսայգիի Սամուէլ յուշահամալիրին համար։ Ամերիկայի 200-ամեակին համար ստեղծեց գրեթէ եօթը մեթր բարձրութեամբ պղնձեայ Մհեր մը, որ կանգնած է Ֆիլատելֆիոյ Արուեստի թանգարանին առջեւ։ 1984-ին Խորհրդային Հայաստանի իշխանութիւնները զինք պարգեւատրեցին Մարտիրոս Սարեանի մետալով։ Ան մահացաւ 1991-ի Փետրուարին՝ Նիւ Եորքի մէջ ինքնաշարժի արկածի մը հետեւանքով։
Տասնըվեց ծրագիր քսան տարուան մէջ
AFCP-ը առաջին անգամ չէ, որ Հայաստանի մէջ կը գործէ։ Հիմնադրամը արդէն աջակցած է Մեղրիի Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցւոյ որմնանկարներու վերականգնման, Շիրակի Երերոյքի տաճարին պահպանման, Դաշտադեմի բերդին ամրացման, Արենիի քարայրին եւ Գիւմրիի մէջ Ռաֆայէլ Աթոյեանի ու Յակոբ Յակոբեանի որմնանկարներուն։
Վերլուծում
Գումարը համեստ է, խորհրդանիշը՝ ոչ։ Ուաշինկթըն ընտրած է արուեստագէտ մը, որուն կեանքը ինքնին կը պատմէ Սփիւռքի պատմութիւնը. ցեղասպանութենէն վերապրած մանուկը դարձաւ ճանչցուած ամերիկացի քանդակագործ, ապա իր գործերը նուիրեց Հայաստանին։ Զայն Միացեալ Նահանգներու 250-ամեակին կապելով՝ դեսպանատունը կը դիմէ ամերիկահայերուն այնքան, որքան Հայաստանի բնակիչներուն։ Վաղարշապատին համար, ուր կ՚երթան մանաւանդ եկեղեցիներուն համար, առիթ մըն է նաեւ ցոյց տալու արդի արուեստի թանգարան մը, զոր շատ այցելուներ չեն ճանչնար։ Աշխատանքներուն տեւողութիւնը եւ թանգարանին հաւանական փակումը չեն ճշդուած։
Կարելի հետեւանքներ
Աշխատանքները պիտի ընդգրկեն շէնքը, ցուցադրութեան երկու յարկերը եւ հաւաքածոյի պահպանման պայմանները։ Աշխատանքներու ժամանակացոյցը չէ հրապարակուած։
