Պրիւքսել. Միրզոյեան, Ֆիտան եւ ԵՄ նոյն սեղանին շուրջ՝ Միջին միջանցքի եւ Սեւ ծովու համար
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Պրիւքսել, Պելճիքա
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Երկուշաբթի, 16 Նոյեմբերին, Պրիւքսելի մէջ Հայաստան, Ատրպէյճան եւ Թուրքիա նստեցան եւրոպական նոյն սեղանին շուրջ՝ քննարկելու ճամբաներ, մալուխներ, ելեկտրականութիւն եւ Սեւ ծովու անվտանգութիւն։ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարար Արարատ Միրզոյեան մասնակցեցաւ միջտարածաշրջանային անվտանգութեան եւ կապակցուածութեան երկրորդ նախարարական հանդիպման։ Զայն վարեցին եւրոպական դիւանագիտութեան ղեկավար Քայա Քալլաս եւ յանձնակատարներ Մարթա Քոս ու Յոզեֆ Սիքելա։ Սեղանին շուրջ էին ԵՄ անդամ պետութիւնները, Ուքրանիա, Մոլտովա, Թուրքիա, Ատրպէյճան եւ Կեդրոնական Ասիոյ հինգ երկիրները։ Միրզոյեան ներկայացուց TRIPP ճանապարհին առաջընթացը եւ պահանջեց «շօշափելի եւ չափելի արդիւնքներ» ունեցող ծրագիրներ։ Հայաստանի նախարարութիւնը հրապարակեց Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Հաքան Ֆիտանի հետ անոր ձեռքսեղմումին լուսանկարը։ ԵՄ իր կարգին կը յենի Միջին միջանցքին վրայ եւ 50 միլիոն եուրօ կը յատկացնէ Սեւ ծովու ծովային անվտանգութեան կեդրոնի մը։
Հանդիպումը տեղի ունեցաւ ԵՄ Արտաքին գործոց խորհուրդէն անմիջապէս ետք։ Ասիկա այս ձեւաչափով երկրորդն էր՝ 2025 Հոկտեմբերին Լիւքսեմպուրկի մէջ կայացած առաջինէն ետք։
Եւրոպական յանձնաժողովին համաձայն՝ մասնակիցները վերահաստատեցին փոխադրութեան, թուային ոլորտի եւ ելեկտրականութեան մէջ գործակցելու իրենց կամքը։ Անոնց համար ընդհանուր անվտանգութիւնն ու տարածաշրջանները իրարու կապող ուղիները խաղաղութեան, կայունութեան եւ աճի շարժիչներ են։
Միրզոյեան. TRIPP-ը թուղթէն դէպի գետին
Արարատ Միրզոյեան ելոյթ ունեցաւ երկու քննարկումներու ընթացքին։ Կապակցուածութեան նուիրուած առաջինին մէջ ան ներկայացուց տարածաշրջանային հաղորդակցութիւններու ապաշրջափակման առաջընթացը՝ 8 Օգոստոս 2025-ի Ուաշինկթընի գագաթնաժողովէն ի վեր։ Ան մանրամասնեց TRIPP-ի՝ Միացեալ Նահանգներու աջակցութեամբ Հայաստանի հարաւով անցնող ճանապարհին քայլերը. մէկ կողմէ՝ իրաւական շրջանակը, միւս կողմէ՝ գետնի վրայ աշխատանքները։
Ըստ իրեն՝ այս կապերուն կառուցումը կամ վերաբացումը կրնայ «շօշափելի» տնտեսական օգուտներ բերել տարածաշրջանի բոլոր երկիրներուն։ Ան յիշեցուց հայկական «Խաղաղութեան խաչմերուկ» ծրագիրին սկզբունքները՝ ներառականութիւն եւ փոխադարձ շահ։ ԵՄ-ի հետ գործակցութեան մէջ ան կարեւորեց սահմանային անցակէտերը, մաքսային ընթացակարգերու պարզեցումը, առեւտուրի թուայնացումը եւ ելեկտրական կապերը։ Քաղաքական յանձնառութիւնները պէտք է վերածուին ֆինանսաւորուած ծրագիրներու՝ միջազգային ելմտական հաստատութիւններու եւ մասնաւոր հատուածի մասնակցութեամբ, շեշտեց ան։
Սեւ ծովու նուիրուած երկրորդ քննարկման ընթացքին նախարարը խօսեցաւ Ատրպէյճանի հետ խաղաղութեան եւ անոր ծնունդ տուած առաջին տնտեսական կապերուն մասին։ Ան յիշեց Թուրքիոյ հետ երկխօսութիւնը՝ լիարժէք բնականոնացման եւ սահմանի բացման նպատակով։ Ան նաեւ մատնանշեց խառն սպառնալիքները՝ տեղեկատուական խեղաթիւրումներ եւ ինքնիշխանութիւնը տկարացնելու միտող օտար միջամտութեան փորձեր։
ԵՄ կը յենի Միջին միջանցքին վրայ
Պրիւքսելի համար խաղադրոյքը անուն մը ունի՝ Միջին միջանցք։ Ուրսուլա ֆոն տեր Լայէն զայն յայտարարեց 2026-ի Միութեան վիճակի մասին իր ճառին մէջ։ Ան պէտք է Կեդրոնական Ասիան կապէ Եւրոպայի՝ Կասպիցէն, Հարաւային Կովկասէն, Թուրքիայէն եւ Սեւ ծովէն անցնելով։ Նպատակը՝ մինչեւ 2030 եռապատկել առեւտրական հոսքերը եւ զգալիօրէն կրճատել բեռնափոխադրութեան տեւողութիւնը։
Միւս բաժինին մէջ գերիշխեց Սեւ ծովը։ Մասնակիցները քննարկեցին քաղաքացիական նաւերու դէմ անօդաչուներու յարձակումները։ Քայա Քալլաս պատասխանատուութիւնը դրաւ Ռուսիոյ վրայ։ ԵՄ 50 միլիոն եուրօ պիտի յատկացնէ ծովային անվտանգութեան կեդրոնի մը, զոր պիտի հիւրընկալեն Պուլկարիա եւ Ռումանիա։ «Չափազանց կախուածութիւնը մեզ խոցելի կը դարձնէ», ամփոփեց Մարթա Քոս։
Անգարա պահանջեց իր տեղը։ «Թուրքիոյ կեդրոնական դերը բոլորին կողմէ կը գնահատուի», յայտարարեց Հաքան Ֆիտան հանդիպումէն ետք։ Անկէ առաջ Ռումանիոյ արտաքին գործոց նոր նախարար Տան Նեքուլաեսքու յայտարարած էր Սեւ ծովու անվտանգութեան շուրջ Հայաստանի, Ատրպէյճանի եւ Թուրքիոյ հետ բանակցութիւններու մասին։
Վերլուծում
Երեւանի համար այս ձեւաչափը հազուագիւտ արժէք ունի. ան Հայաստանը, Ատրպէյճանն ու Թուրքիան կը միացնէ նոյն ծրագիրին մէջ՝ եւրոպական հովանաւորութեամբ։ TRIPP-ը եւ Միջին միջանցքը իրար կ՚ամբողջացնեն։ Առաջինը ճամբայ մը կը բանայ Հայաստանի հարաւով, երկրորդը կը փնտռէ Ասիոյ եւ Եւրոպայի միջեւ վստահելի ուղիներ։ Արարատ Միրզոյեան այժմ կ՚ուզէ ֆինանսաւորուած շինարարութիւններ, ոչ միայն յայտարարութիւններ։ Հաքան Ֆիտանի հետ ձեռքսեղմումը կը յիշեցնէ նաեւ, որ թրքական հարցը բաց կը մնայ. ցամաքային սահմանը տակաւին փակ է։ ԵՄ իր կարգին կ՚ուզէ այս աշխարհագրութիւնը վերածել ներդրումներու։
Կարելի հետեւանքներ
Յառաջիկայ տարի ԵՄ կը ծրագրէ Սոֆիայի մէջ տարածաշրջանային կապակցուածութեան գագաթնաժողով մը՝ գործընկեր երկիրներու ղեկավարներուն հետ։ Սեւ ծովու ծովային անվտանգութեան կեդրոնին պիտի յատկացուի 50 միլիոն եուրօ։


