Քաղաքական բանտարկեալներ. հայկական ընդդիմութիւնը խորհրդարանին մէջ լսումներ կատարեց, մեծամասնութիւնը բացակայ
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Երեւան, Հայաստան
- Դէպքին թուականը
- Անցած դէպք —

Ամփոփում
Հայաստանի խորհրդարանը Երկուշաբթի, 16 Նոյեմբերին, հիւրընկալեց «քաղաքական բանտարկեալներու» մասին լսումներ։ Բայց իշխող մեծամասնութիւնը չեկաւ։ Լսումները հրաւիրած էր ընդդիմադիր «Հայաստան» խմբակցութիւնը՝ երեսփոխան Լիլիթ Կալստեանի նախաձեռնութեամբ, որ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան յանձնաժողովի նախագահն է։ Անոնց խորագիրը երկար է ու ուղղակի. «Հայաստանի մէջ ժողովրդավարական սկզբունքներէն նահանջ, քաղաքական հալածանքի ենթարկուած անձերու իրաւունքներու պաշտպանութիւն եւ իրաւական երաշխիքներ»։ Ըստ «Ազատութիւն» ռատիոկայանին՝ Նիկոլ Փաշինեանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութենէն ոչ մէկ երեսփոխան ներկայ էր։ Փոխարէնը եկած էին ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցութեան անդամներ։ Իշխանութիւնը կը մերժէ քաղբանտարկեալներու գաղափարն իսկ։ Չորս օր առաջ խորհրդարանական յանձնաժողով մը արդէն մերժած էր ընդդիմութեան նոյն նիւթով յայտարարութեան նախագիծը։
Լսումները սկսան ժամը 11-ին, Ազգային ժողովի շէնքին մէջ, Երեւան։ Լիլիթ Կալստեան բացաւ նիստը զեկոյցով մը։ Իր հիմնական պնդումը՝ ընդդիմադիրները հետապնդելու հրահանգը եկած է ամենավերէն։
«ԱԱԾ-ի նկուղը»
Ըստ «Ազատութիւն»-ի՝ երեսփոխանը պնդեց, որ Նիկոլ Փաշինեան այդ հրահանգը տուած է խորհրդարանի ամպիոնէն իսկ։ Ան յիշեցուց վարչապետին կրկնուող զգուշացումները՝ որոշ ընդդիմադիրներ Ազգային անվտանգութեան ծառայութեան (ԱԱԾ) «նկուղը» ղրկելու մասին։
12 Նոյեմբերին, լսումները յայտարարելով, ան թուարկած էր իր դժգոհութիւնները՝ դատական համակարգի անկախութիւն, կալանքի կիրառում, արդար դատավարութեան իրաւունք, խօսքի եւ հաւաքներու ազատութիւն։ Ան նաեւ յիշեց բանտերուն մէջ խոշտանգումները, ոստիկանութեան ուժի անհամաչափ գործածութիւնը եւ լրագրողներու դէմ դատավարութիւնները։ Ըստ իրեն՝ այս եզրակացութիւնները կը բաժնեն նաեւ միջազգային կազմակերպութիւններ, ներառեալ Եւրոպայի խորհուրդի Վենետիկի յանձնաժողովը։
Լարուած բանտեր
Նոյեմբերի սկիզբը Լիլիթ Կալստեան իր յանձնաժողովի անդամներուն հետ այցելեց հինգ քրէակատարողական հիմնարկներ։ Ըստ իրեն՝ ազատութենէ զրկուածներուն 41 տոկոսը առանց դատավճիռի կալանաւորներ են։ Ոմանք հինգ կամ վեց տարի է, որ դատավարութեան կը սպասեն։ Ան Երեւանի «Նուբարաշէն» բանտին պայմանները որակեց «սարսափելի»։ Ան նաեւ յիշեցուց, որ վերջին համաներումը կը թուագրուի 1 Նոյեմբեր 2018-ով։
Քրէակատարողական ծառայութեան տուեալները, որ հրապարակած է «Հետք» հետաքննական կայքը, նոյն ուղղութեամբ են. 2025-ին ազատազրկման վայրերուն մէջ մահացած են 24 հոգի, որոնցմէ 8-ը՝ ինքնասպանութեամբ։ Ասիկա 2024-ի կրկնապատիկն է (12 մահ)։ 10 Նոյեմբերին «Նուբարաշէն»-ի մէջ, կալանքի տակ, մահացաւ Արսէն Գէորգեան, «Ուժեղ Հայաստան»-ի Ստեփանաւանի ցուցակի գլխաւորը։
«Հնարովի խնդիրներ», կը պատասխանէ մեծամասնութիւնը
12 Նոյեմբերին պետական-իրաւական հարցերու յանձնաժողովը մերժեց «Հայաստան» խմբակցութեան «ժողովրդավարութեան հետընթացի» մասին յայտարարութեան նախագիծը։ Անոր նախագահը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր»-էն Արուսեակ Ջուլհակեան, պատասխանեց, որ մեծամասնութիւնը պատրաստ է քննարկելու «իրական խնդիրներ, ոչ թէ հնարովի»։ Իր կարծիքով՝ նշուած խնդիրներէն մաս մը հնարովի է։
Երեսփոխան Արման Եղոյեան աւելի կտրուկ էր. ըստ իրեն՝ ընդդիմութեան գնահատականները «որեւէ առնչութիւն չունին իրականութեան հետ»։ Կառավարութիւնը կ՚ըսէ, որ կ՚ուսումնասիրէ միջազգային զեկոյցները եւ կ՚աշխատի անոնց բարձրացուցած խնդիրներուն վրայ։
Վերլուծում
Լսումները պարտադրող ուժ չունին։ Անոնց նպատակը ուրիշ է՝ պաշտօնական բեմ տալ այն խօսքին, զոր ընդդիմութիւնը շաբաթներէ ի վեր փողոցը կը կրէ։ Պարագան նպաստաւոր է։ «Ուժեղ Հայաստան»-ի ղեկավար Սամուէլ Կարապետեան կալանքի տակ է։ Թեկնածու մը մահացած է բանտին մէջ։ Եւ Եւրոպայի խորհուրդի 107 երեսփոխաններէ բաղկացած խումբ մը, նշելով որ ընդդիմադիր կուսակցութիւններու երեք ղեկավարներ կալանաւորուած են, կը խօսի «ընտրողական» հետապնդումներու մասին։ Նիստը բոյկոթելով՝ մեծամասնութիւնը կը խուսափի բանավէճէն։ Բայց նաեւ ընդդիմութիւնը առանձին կը ձգէ խօսափողներուն առջեւ՝ այն պահուն, երբ իշխանութիւնը իր նոր Սահմանադրութեան համար ձայներ կը փնտռէ։ Բանտարկեալներու իրաւունքներուն շուրջ բանավէճը սակայն պիտի չանհետանայ։
Կարելի հետեւանքներ
Լսումները որեւէ ընթացակարգ չեն բանար։ Ընդդիմութիւնը կը մտադրէ զանոնք գործածել՝ եւրոպական հաստատութիւններուն ուշադրութիւնը հրաւիրելու կալանքին եւ բանտային պայմաններուն վրայ։


