Հայաստանի մէջ ծրագիրներ կազմել կարենալ
- Հրատարակուած՝
- Վայր
- Հայաստան
Պէտք է կարելի ըլլայ Հայաստանի մասին խօսիլ՝ առանց նախ բացատրելու, թէ ո՛ւր կը գտնուի ան եւ ո՛վ կը սպառնայ անոր։
Դպրոցի մը մասին պատմել, որովհետեւ հոն բան մը կը սորվին։ Ձեռնարկութեան մը մասին՝ որովհետեւ օգտակար արտադրանք մը կը ստեղծէ։ Արուեստագէտի մը մասին՝ որովհետեւ անոր գործը արժանի է տեսնուելու։
Ոչ միայն որովհետեւ այս բոլորը գոյութիւն ունին «հակառակ դժուարութիւններուն»։
Դժուարութիւնները իրական են։ Բայց ոեւէ մէկը պէտք չէ պարտաւոր ըլլայ զանոնք յաղթահարելու՝ մեր ուշադրութեան արժանանալու համար։
Հայաստանի բնակիչները իրենց քաջութեան հանդէպ մեր հիացումէն աւելին ստանալու իրաւունք ունին։ Անոնք իրաւունք ունին կեանքի մը, որ ամէն քայլափոխի քաջութիւն չի պահանջեր։
Այս շաբաթ Նիկոլ Փաշինեան խօսեցաւ 2027-ին կամ 2028-ին Եւրոպական միութեան անդամակցութեան դիմում ներկայացնելու հեռանկարին մասին։ Դիմումը տակաւին չէ ներկայացուած։ Հեռանկարը կարեւոր է։ Անիկա կը պահանջէ ընտրութիւններ, որոնք նախ եւ առաջ Հայաստանի քաղաքացիներուն կը պատկանին։
Այս քննարկումին ետին կան հարցումներ, որոնք դիւանագիտական մեծ ուղղութիւններէն նուազ տպաւորիչ են։ Ուսանելու ի՞նչ կարելիութիւններ։ Ձեռնարկատիրութեան համար ի՞նչ կանոններ։ Իւրաքանչիւրին իրաւունքներուն համար ի՞նչ պաշտպանութիւն։ Եւ ի՞նչ ջանքեր պիտի պահանջուին, որքա՞ն ժամանակի ընթացքին, ի՞նչ արդիւնքներու հասնելու համար։
Բաւարար չէ ուղղութիւն մը յայտարարել։ Պէտք է բացատրել, թէ անիկա ի՛նչ պիտի փոխէ անոնց համար, որոնք այդ որոշումներուն հետեւանքներով պիտի ապրին։
Ասիկա չի նշանակեր քաղաքական պատասխանատուներէն պահանջել, որ մինչեւ վաղը առաւօտ բոլոր խնդիրները լուծեն։ Կը նշանակէ անոնցմէ խնդրել պատասխաններ, որոնց վրայ կարելի է յենիլ։ Ժամանակացոյց մը։ Միջոցներ։ Ստուգելի յանձնառութիւններ։
«Շուտով» բառը իր օգտակարութիւնը ունի։ Սակայն վարձակալութեան պայմանագիր մը ստորագրելու համար քիչ մը աւելի ճշգրտութիւն պէտք է։
Նոյն պահանջկոտութիւնը անհրաժեշտ է Թուրքիոյ պարագային։ Արարատ Միրզոյեան կը յայտարարէ, թէ սահմանը կրնայ բացուիլ «որեւէ պահու»։ Անիկա փակ կը մնայ։
Սահմանին բացումը մեծ փոփոխութիւն պիտի ըլլար։ Բայց այդ ձեւակերպումէն անդին պէտք է հասկնալ, թէ ի՛նչ կարելիութիւններ պիտի ստեղծէր. ի՞նչ փոխանակումներ, ի՞նչ երթեւեկ, ի՞նչ գործունէութիւն։ Ո՞վ կրնար անկէ օգտուիլ։ Ի՞նչ մտահոգութիւններ պէտք էր լսել։
Այս հարցումները յոյսէն բան մը չեն պակսեցներ։ Անոր բովանդակութիւն կու տան։
Պէտք է կարելի ըլլայ կարելիութեամբ մը ուրախանալ՝ առանց զայն ստուգութեան վերածելու։ Եւ հարցումներ ուղղել՝ առանց անմիջապէս դասուելու անոնց շարքին, որոնք չեն ուզեր հաւատալ։
Ծափահարելու եւ յուսահատելու միջեւ շատ օգտակար զբաղում մը կը մնայ. նայիլ, թէ ի՛նչ կը կատարուի։
Երեւանի մէջ Համաշխարհային հայկական երրորդ գագաթնաժողովը Հայաստանի եւ Սփիւռքի յարաբերութիւններն ալ վերստին առաջին գիծ կը բերէ։ Փաշինեան կ՚ուզէ հայրենադարձութիւնը դարձնել անոնց «վերջնական նպատակը», նաեւ նոր Սահմանադրութեան նախագիծին մէջ։
Հայաստան վերադառնալ եւ հոն ապրիլը կրնայ գեղեցիկ ընտրութիւն մը ըլլալ։ Բայց անիկա պէտք է նաեւ իրագործելի ընտրութիւն մը ըլլայ։
Երկրի մը հանդէպ սէրը չի փոխարիներ աշխատանքը, բնակարանը կամ դպրոցը։ «Մարդիկը շատ պիտի սիրէք» խօսքը գալու ցանկութիւն կ՚արթնցնէ։ Սակայն վարկի դիմումի մը կցուող բաւական անսովոր փաստաթուղթ մը կը մնայ։
Իսկ անոնք, որոնք արդէն հո՞ն կ՚ապրին։
Անոնց ապագան պէտք չէ երկրորդական նիւթ դառնայ ուրիշները բերելու նուիրուած զրոյցի մը մէջ։ Դպրոցներուն որակը, առողջապահութեան հասանելիութիւնը, աշխատանքի կարելիութիւնները, արդարադատութեան հանդէպ վստահութիւնը նախ եւ առաջ անոնց համար կարեւոր են։ Ոչ միայն ընտանիք մը համոզելու համար, որ հաստատուի հոն։
Սփիւռքը շատ բան ունի բերելիք։ Պայմանաւ որ բոլոր պատասխաններով չգայ՝ նախքան հարցումները լսելը։
Կարելի է արտասահմանէն խորապէս սիրել Հայաստանը եւ լաւ չճանչնալ հոն ապրուած կեանքին մէկ մասը։ Ատիկա ընդունիլը կապը չի թուլացներ։ Աւելի լաւ լսելու կարելիութիւն կու տայ։
Պէտք է նաեւ բնակիչներուն թոյլ տալ անհամաձայն ըլլալու իրաւունքը։ Իրարու հետ։ Կառավարութեան հետ։ Ընդդիմութեան հետ։ Այն ակնկալիքներուն հետ, զորս Սփիւռքը անոնցմէ ունի։
Կենդանի երկիր մը միայն մէկ ձայն չունի։ Անոր բնակիչները ուրիշ տեղ գրուած պատմութեան մը երկրորդական դերակատարները չեն, նոյնիսկ եթէ անիկա աշխարհի լաւագոյն մտադրութիւններով գրուած է։
Միշտ միայն ճգնաժամերը ցոյց տալով՝ առօրեան անտեսանելի կը դարձնենք։ Միշտ միայն բնանկարներն ու հիւրասիրութիւնը ցոյց տալով՝ կը վտանգենք տեսադաշտէն դուրս ձգել այն ամէնը, որ կ՚անհանգստացնէ։
Երկու պարագային ալ մարդիկը կը պակսին։
Ոչ թէ «ժողովուրդը»՝ իբրեւ ճառի մը մէջտեղը գործածուող յարմար ձեւակերպում։ Այլ մարդիկ՝ իրենց արհեստներով, ճաշակներով, անհամաձայնութիւններով, ցանկութիւններով։ Մարդիկ, որոնք կրնան կապուած ըլլալ իրենց պատմութեան՝ առանց ամէն առաւօտ անոր մասին խօսիլ ուզելու։ Որոնք իրաւունք ունին մտածելու իրենց յաջորդ քննութեան մասին՝ յաջորդ գագաթնաժողովին փոխարէն։
Հեռացող երիտասարդ մը անպայման աւելի քիչ չի սիրեր իր երկիրը։ Վերադարձող ընտանիք մը անպայման աւելի շատ չի սիրեր զայն։ Այս ընտրութիւնները կապուածութեան մրցոյթ մը չեն։ Կեանքեր են՝ իրենց կարելիութիւններով ու սահմանափակումներով։
Պէտք է կարելի ըլլայ զանոնք պատմել՝ առանց լաւ ու վատ գնահատականներ բաժնելու։
«Բարեւ Ուըրլտ» կ՚ուզէ տեղ տալ այս Հայաստանին։ Առանց անոր բնակիչները անթերի օրինակներու վերածելու։ Առանց պահանջելու, որ յաջողութիւն մը ապացուցէ, թէ ամէն ինչ լաւ է, կամ դժուարութիւն մը ամբողջ երկիրը ամփոփէ։
Ասիկա ժամանակ կը պահանջէ։ Աղբիւրներ։ Ճշգրիտ հարցումներ։ Հետեւիլ մեծ յայտարարութիւններուն, ապա վերադառնալ եւ տեսնել անոնց հետեւանքները։ Հետաքրքրուիլ նաեւ անով, ինչ որ ինքնաբերաբար վերնագիր չի դառնար. ծառայութիւն մը, որ կը գործէ, ծրագիր մը, որ կ՚առաջանայ, խնդիր մը, որ կը շարունակուի, որովհետեւ ոչ ոք անով կը զբաղի։
Հայաստանը արժանի է դիտուելու ինքն իրեն համար։ Ոչ միայն այն տեղին համար, որ կը գրաւէ ուրիշներու ռազմավարութիւններուն կամ մեր յիշողութիւններուն մէջ։
Անոր բնակիչները արտասովոր ըլլալու պէտք չունին, որպէսզի անոնց ապագայով մտահոգուինք։
Անոնք պէտք է կարենան ծրագիրներ կազմել։ Եւ հիմնաւոր պատճառներ ունենալ հաւատալու, որ պիտի կարենան զանոնք իրենց երկրին մէջ իրականացնել։
— Նիլս Մինաքեան